OUDERDOM

Namen onthouden is niet mijn sterkste kant, ezelsbruggetjes helpen soms wel. Zelfs de namen van mijn eigen kinderen haal ik soms door elkaar. Niet alleen ouderdom veroorzaakt geheugenverlies, volgens de Groningse hoogleraar Douwe Draaisma (De heimweefabriek, 2008). Nu de babyboomers ouder worden, neemt de belangstelling voor ouderdom toe. Daarnaast stijgt de levensverwachting en krijgen burgemeesters het druk met het aflopen van de verjaardagpartijtjes van honderdjarigen. Ook al worden we ouder, we herinneren vooral onze jeugdperiode (het reminiscentie effect). Naarmate we ouder worden herinneren we deze periode intensiever, terwijl het geheugen juist afneemt.

     Na je zestigste komen spontaan herinneringen naar boven, wat voor steeds meer mensen een prikkel is om hun levensverhaal te schrijven. De Bulgaarse oogarts Sava Riaskoff schreef zo’n lijvige autobiografie, Tussen twee werelden. Riaskoff is voor en tijdens de oorlog in Oost en Midden-Europa opgeleid tot arts en tot eind 1987 oogarts in Het Oogziekenhuis Rotterdam. Hij ziet herinneringen als bergtoppen boven een zee van mist.
   Wat we zijn vergeten is mistig, wat we nog wel weten, onze herinneringen, zijn geen dossiers die in de loop der jaren niet veranderen van inhoud. Het zijn hedendaagse belevingen over in het verleden opgedane ervaringen. We kijken met de ogen van vandaag, naar de gebeurtenissen van gisteren. Onze herinneringen gaan via associaties. Hoe beter we associëren hoe makkelijker we onthouden. Ezelsbruggetjes en associaties zijn voor namen niet makkelijk te bedenken en vergeten we ze daarom makkelijker.
    Terugkijkend op ons leven liggen in onze jeugd de mooiste en belangrijkste herinneringen, daar weten we het meest van. De tijd daarna lijkt van minder belang. Het bracht Oliver Sacks ertoe, ondanks diverse eredoctoraten en een glanzende carrière, één zaak belangrijk te vinden voor de beoordeling van zijn leven: ben ik een goede zoon geweest voor mijn ouders? Eerst maar eens minder vaak de namen van mijn kinderen door elkaar halen.

DE GROENE WEDUWE

Mijn vader weigerde steevast om van mijn moeder een ‘groene weduwe’ te maken. Aan de overkant van onze wijk werd luxe villawijk gebouwd en hoewel hij daar als lokale makelaar best had kunnen wonen wilde hij pertinent niet verhuizen. Hij zag te veel dat mensen daar gingen scheiden, de man was altijd op stap om geld te verdienen en de vrouw vereenzaamde omgeven door groen, als een ‘groene weduwe’. We bleven in de vijftiger jaren wijk wonen, de andere wijk is nu één van de tien rijkste buurten van Nederland. 
     Regelmatig fiets ik door die chique wijk, hoge bomen en grootse villa’s. Geen zorgen meer in de ‘Goudkust’, puur geluk zou je denken. De groene weduwe en haar man lijken echter nu behept met een ander syndroom. Volgens Manfred Kets de Vries (NRC, 5-7-2008) is hier sprake van het Wealth fatique syndrome, het rijkdom-moeheid syndroom. De rijken worden almaar rijker, een bootje begint tegenwoordig bij 12 meter. Men wil steeds meer en meer, maar wordt gelijk moe van de rijkdom, de hebzucht. Met tien miljoen miljonairs in de wereld wordt het ook moeilijk je nog te onderscheiden. Er is altijd wel iemand rijker dan jij. De rijken vervelen zich, hebben ze geen passie en toch veel geld, dan dreigt gevaar bij het zoeken naar spanning, cocaïne of risicovolle uitstapjes komen dan in beeld. 

     Echte rijkdom is, ook volgens Kets de Vries, het hebben van goede relaties en vrienden. Vrienden zijn belangrijker dan het bezit van geld. Boris Becker had dezelfde ervaring: meermaals Wimbledon tenniskampioen, superrijk en superheld van Duitsland en toch ongelukkig. Hij sprong uiteindelijk niet uit het openstaande hotelraam maar ging terug naar zijn geboortegrond, heeft zijn schoolvrienden opgezocht waarmee hij jaren geen contact meer had gehad. Mijn moeder woont als echte weduwe nu alweer jaren aan het randje van de goudkust in een flatje, maar heeft nog dagelijks haar sociale contacten in en buiten de wijk. Al blijft die geldelijke rijkdom altijd trekken, dit keer had ze weer geen prijs met de staatsloterij.

HET KIND IN ONS

Als een kind zo blij was mijn schoonvader met het artikeltje in het clubblad over zijn sportkleding. Er goed uitzien wordt steeds belangrijker. Alles om ons heen is vormgegeven, volgens Lidewij Edelkoort, trendforcaster en voorzitter van het college van bestuur van de Design Academy Eindhoven. Van mobiele telefoon via blauwe fles Spa Reine tot sport outfit is ontworpen.
     Typerend voor onze tijd is dat alles lijkt samen te smelten, grenzen vervagen tussen jong en oud, actief en passief, alles loopt in elkaar over. De vliegtuigmaatschappij Air France/KLM gaat ook in treinen, Virgin zelfs ook in gezondheidszorg. Disciplines, informatie, ritualisering, entertainment en design smelten samen tot één beleving. Volgens Lidewij wordt deze ‘fusionele maatschappij’ de norm, waarin zelfs het onderscheid tussen man en vrouw vervaagt. De man en vrouw die samen een derde androgyne persoon willen worden. Van de week baarde een heterofiel zijn eerste baby. De is er al.
     Leeftijd wordt minder belangrijk en niet meer als begrenzend ervaren; alle aandacht voor het kind in de volwassene, de primaire gevoelens. Je mag als een kind zo blij zijn in de beleveniseconomie. De zorg aan kinderen wordt zo goed vormgeven dat de ouderen om dezelfde soort bejegening vragen. Iedereen wil toch wel even het gevoel waar je als kind zo van kan stralen. Een onzinnige gedachte? Waar en tijd geleden een man van 83 jaar gewoon heel oud werd gezien, is mijn schoonvader in 2008 een fitte senior die na een uurtje hardlopen in het bos in een kort broekje wordt geïnterviewd over de kledinglijn, als een kind zo blij.

DE BLOK

Twee keer per jaar zit studerend België massaal in de blok: middelbare scholieren en studenten hoger onderwijs trekken zich weken terug om van vroeg tot laat te stampen voor hun schriftelijke en mondelinge examens. Vooral die mondelinge toets door de hoogleraar maakt dat vele studentes er in hun kokerrokjes en witte bloesjes, er extra charmant uitzien. Presentatie is immers ook belangrijk. Na de blok wordt massaal de huur van de kamers opgezegd en wordt verhuisd. De verhuizing van mijn oudste dochter sluiten we af met een pilsje op een zonovergoten terras. De eerste burger van de stad Leuven, de heer Louis Toebback, ziet het vanaf het bordes van zijn zeer fraai middeleeuws gedecoreerde stadhuis allemaal eens rustig aan. Voor de Nederlandse tv-kijkers is Louis de Vlaamse politicus die de ‘ollander’ wegwijs maakt in de Vlaamse politiek. Even later discussiëren we met hem over Leuven, zijn optredens in de Hilversumse studio’s en de relatie tussen Leuven en Antwerpen. Al snel ontspint zich een interessant gesprek vol met historische feiten en kolderieke wetenswaardigheden. Zelfs is hij niet te beroerd om de weg te wijzen naar een Italiaans restaurant. Buitenlandse politici zijn gewend om zieltjes te werven, één voor één, dat vereist presenteren en indruk achterlaten.
     In Rotterdam komt de plek van burgemeester Opstelten vrij. In paginagrote advertenties worden mensen opgeroepen te solliciteren. De kwalificaties worden sterk beïnvloed door de tekortkomingen van de huidige functionaris: de stad heeft behoefte aan een man van het volk. In de rest van de wereld worden burgemeesters direct door de burgers gekozen, in Nederland weten we het zoals zo vaak beter. De gemeenteraad stelt een maatschappelijk geheel juist profiel op. Het lijkt allemaal heel transparant en democratisch. Uiteindelijk wordt in achterkamertjes en tenslotte in de ministerraad op basis van de partijverdeling tussen de grote steden uitgemaakt wie burgemeester wordt. Zullen we de eerste burger straks al keuvelend aantreffen op de Coolsingel? Weinig kans want Nederlandse politici lijken geblokkeerd als ze zich onder het volk begeven. Presenteren aan en onder het volk moet je leren door het te ervaren. De nieuwe eerste burger van Rotterdam zal nog stevig moeten blokken om te ‘ontblokken’.

EUROPA

Mooier kon Guus Hiddink het voor de Nederlanders niet maken, het verlies van Nederland tegen Rusland. De Russen hadden eerder dit jaar ook al succes op het Eurovisiesongfestival, ‘And finally Russia twelve point, La Russie douze points’. Al jaren lukt het Nederland niet meer door te dringen tot de halve finales en finales van de EK’s en Eurovisie Songfestival. Het liedjesfeest is de jaarlijkse graadmeter voor de politieke ontwikkelingen in Europa. Nederland speelde in de beginjaren een grote rol. Corry Brokken zong Nederland in 1957 met ‘Net als toen’ naar de eerste positie, terwijl ze weken daarvoor nog kousenverkoopster was in een Bredaas warenhuis. Ten tijde van de Koude Oorlog won Nederland viermaal (1957, 1959, 1969, 1975). Daar bleef het bij. Sinds de val van de muur maken steeds meer landen weer deel uit van Europa, vooral landen uit Oost-Europa. Vooral de nieuwe landen bereiken de finale. De slechte resultaten op het Europees Songfestival worden vooral toegeschreven aan het nationalistisch stemgedrag van de ‘nieuwe’ deelnemers, daarvan kan bij de EK’s geen sprake zijn. Toch staan Turkije en Rusland in de finale.

     Dat Nederland geen hoofdrol meer speelt op het Europees Songfestival, noch in de politieke arena, komt niet door het nationalistisch stemgedrag. De macht in Europa verschuift terug naar het historische machtscentrum. Het Europa van nu is weer bijna het Europa van de 18^e en 19^e eeuw. Het zwaartepunt lag toen in het Midden- en Oost- Europa. Daar lijkt het weer terug te keren en Nederland komt in de periferie te liggen. Songfestivals en EK’s zijn indicaties voor de wijzigende politieke verhoudingen. Hoopvol is dat Brussel de hoofdstad van Europa is en blijft. In de 19^e eeuw was Brussel onder koning Willem I de hoofdstad van Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Het huidige Nederland en België vormden één staat. Was de gezamenlijke organisatie van de Euro 2000 wat dat betreft een voorbode voor een politieke ontwikkeling?

     We krijgen misschien geen twaalf punten meer, maar we zitten wel vaker op of dicht bij de plek waar de punten verdeeld worden. Guus Hiddink is trainer/coach van Rusland, zo kan een Nederlander de punten in ieder geval verzilveren in harde valuta. Grote kans dat de Nederlandse fiscus daar ook nog iets van ziet, want Hiddink kan misschien wel makkelijk winnen van Nederland, leuker zal de fiscus het niet voor hem maken.

WATER ADEL

Een belevenis is het wel, een feestje bij vrienden thuis in een watertoren. Veel ronde ruimten met hoog boven je een lege bak, het vroegere waterreservoir. Een koninklijk bezit. Zo'n woning zou eigenlijk wel iets zijn voor Willem-Alexander, onze Waterprins, een watertoren als paleis. De toekomstige koning heeft wel een neus voor belangwekkende zaken die in het verschiet liggen. Overal ter wereld borrelen immers waterproblemen op. Zo probeert China na de zoveelste aardbeving met alle macht rivierbeddingen te maken om spontaan gevormde stuwmeren leeg te laten lopen.
     We hebben in ons land niet alleen een waterprins maar ook vijfentwintig dijkgraven, iedere regio heeft dit soort water-adel. In tijden van dreigend overtollig water komen ze in actie. Als de dijken doorbreken hoeft het water maar 80 cm hoog te staan in je kamer en je krijgt geen raam of deur meer open, dodelijk opgesloten in je eigen nieuwe zwembad.
     Helder zoet water is in veel werelddelen een schaarser goed dan olie, wat zelfs tot wateroorlogen leidt. Misschien wordt het zelfs zo schaars dat ieder Hollands huis naast de zonnecellen, straks een eigen waterreservoirtje krijgt, waardoor we allemaal Watersheiks in de polder worden, gelijk allemaal van adel.
De bezitters van zo'n watertoren zijn dan veruit de rijkste Watersheiks. Dit was vast niet het laatste feestje, want immers noblesse oblige.

BENZINE

Olie bijvullen bij de pomp is geen pretje meer. De olieprijs stijgt tot recordhoogte, de winsten van de olieboeren schieten de lucht in. Slecht voor de bloeddruk van autorijders die zich daar vreselijk druk over maken. Toch blijven we tanken. Wel krijgen we op het tankstation meer ruimte tussen de pompen, want die wanstaltige SUV bakken zijn helemaal uit de mode. Dat slurpgedrag kan zelfs de nieuwe rijke niet meer betalen. Je kunt benzine sparen door zonder omwegen direct van A naar B te gaan. Dat geldt vreemd genoeg niet voor de luchtvaart, die maken continue te veel kilometers. Vliegtuigen moeten vaste routes volgen wat zo’n 10 % extra kerosine kost, daar kan heel Nederland acht maanden van autorijden. Door nationale regels vliegen toestellen omwegen; de EU zou zieltjes kunnen winnen door de automobilist wat gratis benzine te schenken als ze erin slagen de vliegtuigen kortere banen te laten afleggen.

     Onze pomphouder heeft de bui van stijgende brandstofprijzen al jaren geleden zien aankomen. Brandstofverstrekking is allang zijn hoofdtaak niet meer. Het is een volledig winkelcentrum geworden met verse broodjes ook op zondag, een lange Wok a Go-Go counter plus een volledig gesorteerde supermarkt. Inmiddels doet ons tankstation ook dienst als geneesmiddel distributiepunt. Zo snel de olieprijs stijgt, zo hard daalt immers de prijs van de pil. Dalende prijzen vereist een groter marktaandeel om je omzet te behouden dus beconcurreert de apotheker zijn collega’s via de pomp. Olie en cholesterolverlagers in één service pakketje. Kan de hartpomp wat tot rust komen bij de drukke benzinepomp.
Texaco-tankstation 'Nard Thijs' in het Brabantse Bakel pakt het wat heftiger aan, zij verkopen sinds een tijdje vibrators, kinky handboeien, condooms en andere seksspeeltjes aan de pomp. Daar zit tenminste voldoende marge op. Eenmaal in de smeer, altijd in de smeer.

INTERNET VAKANTIE

De winkels zijn nog gesloten als ik ’s ochtends naar het treinstation fiets, slechts één winkelier is al vroeg uit de veren. Fluitend zet de eigenaar van het reisbureau zijn reclamebord buiten, nagenietend van de verkiezing tot beste vakantiewinkel van Nederland. Zijn winkelnering neemt de laatste tijd flink toe, tegen de verwachting in, want online kun je immers kiezen uit talloze aanbiedingen en gelijk inchecken. Vakantiegeluk blijkt toch wat minder makkelijk door de klant zelf te regelen via internet. Al surfend zoeken mensen avond aan avond naar de ideale vakantiestek. Vakantie is immers voor velen hét hoogtepunt van het jaar. Maanden van tevoren wordt daarnaartoe geleefd. Alles wat het dagelijkse leven niet biedt moet dan in die éne reis worden goedgemaakt, een prachtig uitzicht, flink veel leefruimte en een groot zwembad met altijd vrije ligstoelen. Na lang zoeken is die fantastische emotionele belevenis niet te vinden er mankeert altijd wel iets aan de gevonden locatie. Ten einde raad schuift men dan toch maar aan in de rij bij het reisbureau, die regelen wel iets en dwingen de klanten soepeltjes tot een keuze.
     Ondanks al die internetinformatie sta ik toch enigszins ongerust 70 km voor de luchthaven in de file. Valt de vakantie nu al in duigen? Gelukkig lost die file op. In Granada liep het anders; ik had mijn vrouw beloofd om via internet van te voren kaartjes te boeken voor het Alhambra, ik was het vergeten. Dom,dom,dom en niet goed voor het huwelijk. Dus stonden we daar ’s ochtends vroeg, met ruim 1.000 mensen in de rij voor de resterende 500 kaartjes. De tocht langs de afgrond van ons huwelijk duurde in totaal 2,5 uur, met iedere stap namen de terechte verwijten aan mijn adres toe en liep de spanning tussen ons verder op. “Nog 100 kaartjes te vergeven” klinkt uit de luidspeakers, met nog enkele mensen voor ons en een tweede onzichtbare rij aan de andere kant van het muurtje. Met de laatste kaartjes op zak, lijkt het huwelijk toch gered, en kunnen we de Moorse schoonheid aanschouwen. Vakantiegeluk is soms toch via internet te regelen.

TRANS MONGOLIË EXPRES

Wensen zijn er om vervuld te worden. De één droomt van een lange reis, de ander wellicht van rijkdom. Mijn collega maakte zijn droom waar en reisde met de Trans-Mongolië Expres van Moskou naar Peking. Deze legendarische trein volgt tot Oelan-Oede de route van de Trans-Siberië Expres en buigt daarna af richting Mongolië. Twee weken ‘kedenk-kedenk’ van Moskou via Jekaterinenburg, Oeralgebergte, Baikalmeer, Ulaanbaatar in Mongolië naar Beijing. Als je tenminste op tijd instapt en het cyrillisch een beetje beheerst.
     Opvallend genoeg vervullen de Russen de wens van menig Nederlandse treinreiziger, ze rijden altijd precies op tijd, ook op dit traject van duizenden kilometers. Ze rijden wat minder frequent dan in Nederland, maar de Russen hebben dan ook zo’n 85.500 kilometer rails te onderhouden. En in Russische treinen heb je altijd een zitplaats, bij de NS niet een vanzelfsprekende luxe, want deze week kon ik weer twee keer lekker “hangen” in de coupé.
     Op mijn zolderkamer ligt in een kistje nog een heel dik pak papier, familiebezit, Russische spoorwegobligaties uit de negentiende en vroeg twintigste eeuw. Van generlei waarde, hoogstens als curiosa of behangpapier, sinds de spoorwegmaatschappij in 1917 werd genationaliseerd. In één klap verloor de familie het hele vermogen. Het Russische Staatsspoorwegbedrijf RZD gaat echter opnieuw naar de beurs en gaat aandelen ter waarde van € 16 miljard uitgeven. Zou toch aardig zijn als ze de oude investeerders iets zouden teruggeven? Worden we toch nog een beetje rijk. Of die wens uitkomt? De RZD gaat ook een belang nemen in Deutsche Bahn. In hetzelfde kistje liggen nog diverse biljetten van Eine Million Mark, van het Reichsbankdirektorium Berlin uit het inflatiejaar 1923. Soms moet je willen dat bepaalde wensen niet vervuld worden.

VERBONDEN

 

Oudenbosch is een mooi alternatief voor wie niet naar Rome kan om in de echt verbonden te worden. In dit West-Brabantse stadje staat een indrukwekkende kleine replica van de St. Pieter van Rome, compleet met alle pracht en praal die daarbij hoort. Een ideale trouwlocatie voor volkszanger Frans Bauer en zijn vrouw Mariska. Hun huwelijk was een waar sprookje, voor de moeder van Frans jammer genoeg deels overschaduwd door omvangrijke veiligheidsmaatregelen. Die hedendaagse veiligheidsmachine had haar veel te ver weggehouden van haar zoon, waardoor ze te weinig van de pracht en praal en haar verbondenheid met het bruidspaar had kunnen genieten.

     Mijn eigen huwelijk, toevallig deze week net 25 jaar geleden, was totaal anders. Het waren andere tijden, je trouwde zonder pracht en praal, zelfs de trouwringen ontbraken. Die zijn er uiteindelijk wel gekomen. Na 25 jaar ben ik toch omgegaan en heb deze week trouwringen aangeschaft als openlijke uiting van onze lotsverbondenheid. Tussendoor even aan de vingers geschoven, wel zonder pracht en praal, trouw aan de eigen generatie.