Onze kleindochter wil het liefst al met losse handen fietsen. Voorlopig zoekt ze, zittend dan weer staand, slingerend en alle kanten opkijkend, haar weg. Ze zal toch eerst moeten leren te balanceren om daarna in een rechte lijn, lekker stoer met losse handen te fietsen.
Tijdens onze reizen door Nieuw-Zeeland sloegen we nietsvermoedend de opname locaties van The Lord of the Rings over. Pas vorige maand - ruim twintig jaar te laat - zag ik de eerste film over de wereld van Tolkien. Inmiddels begrijp ik waarom wereldleiders, opiniemakers en de NRC-hoofdredactie ernaar verwijzen. In Tolkien's verhalen draait het steeds om dezelfde vraag: hoe houd je de macht in balans? Gandalf, Aragorn en Galadriel laten zien dat juist de samenbundeling van kleine krachten het verschil kan maken tegenover absolute macht.
Volgens Henry Kissinger was koning-stadhouder Willem III een pionier van het Europese vrijheidsdenken: een schoolvoorbeeld van een ‘ balance of power’, een echte evenwichtskunstenaar. Net als de Hobbits wist hij vele kleine krachten te bundelen tot één sterke coalitie. Zijn ruiterstandbeeld staat in Breda, vlak bij de KMA, enigszins verscholen tussen bomen. Kunstenaar Eloi Koreman heeft daar ooit een aantrekkelijk idee voor bedacht: verplaats het beeld naar het open plein verderop en vervang de traditionele sokkel door 297 afzonderlijke staven waarop Willem III met zijn paard balanceert. Een fantastisch cadeau van de stad- zelf ook een vorm van balanceren- aan haar KMA, die in 2028 haar tweehonderdjarig bestaan viert.
Ook vandaag corrumpeert macht - draait alles om balanceren. Terwijl beleggers mee willen liften met Elon Musk in zijn financiële dromen over de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie, waarschuwen wetenschappers, politici en paus Leo XIV voor ontmenselijking door technologie. In een recente encycliek haalt de paus zelfs Gandalf aan: “Het enige wat wij moeten beslissen is wat we met de tijd doen die ons gegeven is.” Niet streven naar almacht, maar zelf bijdragen in het balanceren tussen macht, technologie en menselijkheid.
Zodat wij én generaties na ons — ook onze kleindochter — met losse handen in vrede kunnen leven én fietsen.
