'Emoties lopen hoog op’ kopten de media, toen terrasstoelen tijdens rellen door de lucht vlogen. Filosofen vinden zoiets geen incident; het zijn uitingen van een diepere hunkering naar evenwicht tussen ratio en gevoel. De samenleving wordt door hele groepen steeds rationeler, afstandelijker en beklemmender ervaren. In het publieke debat, spelen vooral populisten daar helaas op in, bij hen overheerst vaak emotie boven feiten. Niet zo zeer om het probleem op te lossen, vaker om de democratie te ondermijnen.
In de nieuwe terrasregels van gemeenten zal deze maatschappelijke ontwikkeling niet zijn meegenomen. Vroeger stonden alleen bij mooi weer wat stoelen en tafeltjes schof en scheef buiten, maar speelde het echte caféleven zich binnen af; dicht op elkaar, pratend, lachend, soms letterlijk schouder aan schouder of nog intiemer. Verhuisden je vrienden vanwege de veranderende sfeer uiteindelijk naar een ander stamcafé, dan verhuisde je mee. Zo leerde ik in dat nieuwe stamcafe mijn vrouw kennen.
Terwijl terrassen in de nieuwe regeling het hele jaar open mogen blijven, wordt het binnen stiller en sluiten steeds meer echte stamcafés. Tegelijkertijd leven we ons leven steeds meer buiten, maar niet zo vanzelfsprekend als in Zuid-Europa, waar buiten leven een vanzelfsprekend onderdeel is van het dagelijks leven en consumeren slechts bijzaak. In Nederland blijft de overgang van binnen naar buiten strak gereguleerd met regels. De vaste terras-opstellingen laten net zo weinig ruimte voor spontaniteit als een vaste kring stoelen op een verjaardagsfeestje. Je bent weliswaar zichtbaar tussen het winkelend publiek, het gesprek is luchtig, maar de ontmoetingen oppervlakkig, nieuwe liefdes ontstaan zelden op een terras, hooguit spreek je er af met een date. Voor het uiten van echte emoties blijft het oude stamcafé, de binnenwereld, onovertroffen.
Die spanning tussen binnen en buiten zie je ook op de huizenmarkt. Terwijl enerzijds vrijstaande huizen groter en groter worden, is het gemiddelde appartement in twintig jaar bijna 40% geslonken tot 53 vierkante meter. Jongeren accepteren liever een klein appartement dan eindeloos thuis bij hun ouders te blijven. Kleiner wonen is niet alleen een antwoord op de krapte op de woningmarkt. het dwingt ook tot meer vertier buitenshuis.
Voor stelletjes ligt dat anders. In een prille liefde heb je weinig ruimte nodig om gelukkig te zijn; ons bedje van 90 cm als verliefde studenten voelde destijds als luxe. In langdurige relaties groeit vaak de behoefte aan meer persoonlijke ruimte – en dus ook aan meer vierkante meters, vandaar die grotere vrijstaande huizen. Toch vermoed ik dat, als de cultuur verschuift, ook ouderen hun geluk steeds vaker buiten de deur zullen zoeken. Dan kunnen we op minder vierkante meters meer huizen bouwen, maar blijft de vraag hoe we de buitenruimte zodanig inrichten dat verbinden tot zingeving en verbondenheid leidt.
Ook in ons hoofd speelt dezelfde spanning van ratio en emotie. Verontrustend is het grote aantal mensen met burn-out en andere mentale klachten. Zij krijgen het advies om hun gevoelens serieus te nemen: angst en verdriet te tonen, te luisteren naar lichaam en emotie. Diverse schrijvers benadrukken dat we elkaar nodig hebben om vragen te stellen over wat er werkelijk toe doet, om gevoelens toe te laten en zo verbonden te raken met onszelf én juist met anderen. Lena Bril (Volkskrant, 24-09-2025) weet uit eigen ervaring dat plekken om schaamteloos emoties te delen steeds schaarser worden. Zij zoekt die openheid in een beetje rondhangen met dierbaren, naar elkaar luisteren. Maar waar doe je dat ?
De buitenwereld schuift richting ratio, efficiëntie en regels, terwijl ons hoofd juist vraagt om voelen, delen en verbondenheid. Waar buiten op het terras de ratio het gesprek voert, woelt binnen in je lijf de emotie die je met een ander wil delen. Misschien is binnen in het café zo gek nog niet om je gevoelens samen te delen, zonder dat de emoties te hoog oplopen.
