HERINNERINGEN

In de Grote Kerk Breda branden talloze kaarsjes bij de gedenkplekken voor geliefde slachtoffers van zowel de Coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. Het zijn vaak emotionele herinneringen aan familieleden via een foto op de memorial of een schrijven in het gedenkboek. In heel korte tijd hebben we ons gerealiseerd dat gezondheid en vrede niet vanzelfsprekend zijn. Plots kunnen we dierbaren verliezen en ook ons geloof in een veilige volmaakte wereld. 

     De herinnering aan de vaak onbekende slachtoffers van de coronapandemie en de Oekraïne oorlog heeft onze kijk op individuele vrijheid veranderd. Die vrijheid blijkt minder vanzelfsprekend dan gedacht. In diverse landen stellen autocratisch leiders het belang van de staat met haar historische spirituele en morele waarden boven het welzijn van de individuele burger. Het economisch belang kreeg in Brazilië voorrang boven de inenting van arme coronaslachtoffers en in Rusland het behoud van de doctrine boven het leven van vele Oekraïners. Zo ontstond weer oorlog in Europa. Binnen enkele dagen was voor veel Europeanen de NAVO/EU-deelname als garantie voor het behoud van onze vrijheid, ineens geen loze opmerking meer.

     Dan zijn er ook de vergeten dodelijke slachtoffers. Patholoog-anatoom Greg Hess uit Arizona documenteert de levens van migranten die de oversteek van de grens tussen Mexico en Verenigde Staten midden in de droge woestijn niet overleefden. De Ierse kunstenaar Brian Maguire heeft in zijn expositie “Remains” de verslagen van deze menselijke resten vereeuwigd in diverse schilderijen. De cross-over tussen kunstenaar en medicus levert indringende kunst op, herinneringen aan hen die gestorven zijn op weg naar een betere wereld, die voor vele niet vanzelfsprekend is. Kunst die ons laat herinneren aan hen die ergens dood zijn achtergebleven of -gelaten zonder dat iemand een kaarsje voor ze brandt. Iedereen verdient herinnering zowel de bekende, de onbekende en de vergeten slachtoffers.  Een herinnering die ons doet beseffen dat we altijd zullen moeten strijden voor onze vrijheid. 

JE ZELF ZIJN, MAAR WEL SAMEN

Onze sanseveria-carnavalsact met de vaste vriendengroep was dit jaar een bijzondere ervaring. Een paar dagen jezelf even anders voordoen, maar toch dicht bij jezelf blijven, omringd door vrienden en oude schoolgenoten uit lang vervlogen tijden. Je leeft door herinneringen te delen en nieuwe te maken. Soms wordt het emotioneel, bijvoorbeeld bij warme herinneringen aan een onlangs overleden vriend, terwijl ‘zijn’ Limburgse Beppie Kraft zingt over d’n hiemel. Of wanneer je een arm om iemand slaat die een slechte prognose heeft, wetende dat er misschien geen volgend jaar meer is om samen carnaval te vieren. Nog één keer samen beleven, weten en voelen dat het leven pas eindigt als je niet meer voortleeft in de gedachten van anderen.

     In onze huidige individualistische samenleving is het zoeken naar verbondenheid met anderen niet vanzelfsprekend. Alles draait tegenwoordig om het individu. Vroeger betekende ‘jezelf zijn’ vaak het kiezen voor je eigen waarden, meestal tegen de stroom in (Bas Heijne over Gilles Lipovetsky, NRC,30-12-2021). Individualisme is inmiddels geëvolueerd tot een recht om het eigen belang boven het gezamenlijke te stellen. Complotdenkers gaan met hun ideeën zelfs nog een stap verder; zij creëren hun eigen waarheid, waarin zij zichzelf en hun opvattingen centraal stellen, met verlies van zingeving en vervreemding als gevolg (Cees Zweistra, Trouw, 25-09-2021).

     Waarheden zouden altijd gebaseerd moeten zijn op feiten, maar wel in de juiste context en up-to-date. Helaas baseren we onze visie op de wereld vaak nog op feiten die we tijdens onze schooltijd hebben geleerd (Factfulness, Hans Rosling, 2018). De werkelijkheid is echter veranderd. Ondanks extreme omstandigheden in verschillende conflictgebieden gaat het wereldwijd veel beter met de welvaart dan de meesten van ons denken. Zo is het inkomen per hoofd van de bevolking de afgelopen decennia aanzienlijk gestegen. Waar het inkomen stijgt, zien we een daling in het aantal kinderen per gezin, een hogere levensverwachting, een toename van het opleidingsniveau, enzovoort. Opvallend is dat we wereldwijd, wanneer het inkomen per hoofd van de bevolking op hetzelfde niveau komt, binnen én tussen culturen op dezelfde manier gaan drinken, eten, reizen en slapen. IKEA kan daarom met dezelfde producten wereldwijd de midden- en hogere-inkomensgroepen bedienen, zelfs met sanseveria’s.

     Samenleven en jezelf kunnen zijn vraagt echter meer dan samen dezelfde sanseveria’s kopen; het vraagt om gezamenlijke ervaringen en belevingen.

SCHUREND PARADIJS

In Utrecht was dit weekend geen taxi te vinden, zelfs niet om onze hoogzwangere jongste dochter naar het ziekenhuis te brengen. Paniek in het jonge gezin. Diverse zware stormen in het land hadden het treinverkeer volledig stilgelegd. Alle Utrechtse taxi’s waren naar Schiphol vertrokken om aantrekkelijke ritjes te scoren; dat heet marktwerking. Steeds vaker wordt er echter getwijfeld of de markteconomie (de onzichtbare hand van Adam Smith) wel zo heilzaam is. Zeker in crisistijden zoals een pandemie of een zware storm, blijken doorgeschoten individualisme en neoliberalisme slechte raadgevers. Is het niet tijd voor een reset?

     Het superjacht van Bezos kan niet onder de Rotterdamse Hefbrug door, dus wordt de brug maar even gedemonteerd en daarna weer opgebouwd. De kapitalistische paradijsjes en uitspattingen van de superrijken botsen steeds vaker met onze normen en waarden. De rijksten der aarde zetten op allerlei manieren machtsmiddelen in om markten naar hun hand te zetten. Daartegenover zien we wereldwijd protesten van gewone mensen die zich niet gehoord voelen. Wanneer economische elites hun rijkdom inzetten om politieke en juridische macht te verwerven en de vermogensongelijkheid sterk toeneemt, vertaalt de economische ongelijkheid zich in politieke ongelijkheid (Bas van Bavel, De onzichtbare hand, 2018). De maatschappelijke cyclus die begon met een open samenleving belandt dan na een periode van welvaart voor velen in een economische en sociale neergang, waarin economie en markten stagneren en kleine protesten uitgroeien tot succesvolle sociale opstanden. Dit is het resultaat van het verwaarlozen van het publieke domein en het beperken van paradijsjes tot enkel de superrijken.

     Marktwerking is zeker in crisistijden niet heilzaam voor veel publieke diensten, zoals de zorg en het openbaar vervoer. Een aankomende bevalling, zeker de eerste, is een hectische gebeurtenis voor de aanstaande ouders. Als taxi’s niet rijden, biedt de nabijgelegen bushalte uiteindelijk uitkomst. De publieke busdienst brengt de aanstaande ouders met een lege Maxi-Cosi, via de normale route, rechtstreeks naar het ultramoderne geboortecentrum. De gebeurtenis wordt helemaal prachtig als de ouders zich enkele uren later met een lief klein baby’tje in het paradijs wanen. De natuur heeft weer iets moois voortgebracht. Wat een belevenis… ook voor ons als grootouders van ons negende kleinkind.

UITBARSTING

 

De immense vulkaanuitbarsting bij Tonga komt wel erg dichtbij wanneer de andere opa en oma van je eigen kleinkinderen getroffen worden en ieder contact onmogelijk is. Op nieuwjaarsdag voelden wij in Nederland én de opa en oma in Tonga een diepe emotie toen onze nieuwe kleindochter ter wereld kwam. Twee weken later barst de vulkaan uit nabij het familiegedeelte in Tonga, met een natuurkracht die ver uitstijgt boven wat de mens zelf kan veroorzaken. De trilling van de materie zet zich door tot aan deze kant van de wereld; zelfs hier slaan de meetinstrumenten uit. De verbondenheid is voelbaar.

     De wereldwijde corona-uitbraak heeft het ‘internet-winkelen’ nog sneller het ‘stad-winkelen’ doen verdringen, waardoor de levendigheid van stadscentra met hun winkels in gevaar komt. Wil je het hart van de stad levend houden met fysieke winkels en excellerende lokale winkeliers, dan moet de middenstand ook in de digitale wereld uitblinken. Klanten willen immers snel en efficiënt winkelen wanneer het nodig is en ontspannen shoppen wanneer het kan. Dit vraagt om een stadshart dat zich digitaal als een eenheid presenteert, terwijl de individuele winkels herkenbaar blijven en de lokale winkelier snel resultaat ziet in zijn eigen kassa. Het vereist samenwerking tussen winkeliers die beseffen dat hun authenticiteit in de winkel niet hetzelfde is als kortzichtigheid of vasthouden aan het eigen gelijk. Het stadshart zien als een eenheid, gecombineerd met de authenticiteit van de winkelier, vertaalt zich niet alleen in beleving en inspiratie, maar ook in goede omzet.

     De natuur op deze planeet en in het heelal heeft zich gedurende miljarden jaren op een manier ontwikkeld die we slechts beperkt begrijpen. Het ‘waarom’ van alles blijft vaak ongrijpbaar. Wel wordt steeds duidelijker dat ieder van ons onderdeel is van het geheel, en dat inzicht helpt ons bij het vinden van onze plaats in de wereld. Kwantumfysicus en filosoof Bernardo Kastrup toont met bijzondere bevindingen op kwantumniveau een totaal andere kijk op de aard van de meetbare werkelijkheid, en zelfs op ons eigen bewustzijn (NRC Future Affairs, 2021). Zelfs zonder fysieke verbinding is er een waarneembare relatie met de andere kant van de wereld. Vreemd? Op het moment dat je een diepe verbondenheid voelt met je familie ‘down under’ kun je je er alles bij voorstellen

ABRUPT STOPPEN OF DOORSTROMEN

Het plotselinge overlijden van een zeer goede vriend door een tragisch ongeval thuis deed me opnieuw beseffen dat we allemaal weliswaar door het leven stromen, maar dat uiteindelijk de dood op ons wacht. Soms kan het leven van de ene op de andere dag abrupt eindigen, met een diepe emotionele en ingrijpende impact voor iedereen die erbij betrokken is.

     Tijdens deze pandemie heeft de culturele sector, een van de zwaarst getroffen sectoren, dit abrupte einde meermaals ervaren. Exposities, voorstellingen en evenementen waar maandenlang aan is gewerkt, werden plotseling stopgezet. Alleen ‘doorstroomlocaties’ zonder vaste zitplaatsen mochten deels doorgaan. Dit geldt ook voor de expositie Museum of the Moon in de Grote Kerk Breda. Deze maaninstallatie, een werk van de Engelse kunstenaar Luke Jerram, komt het beste tot zijn recht in het donker, wanneer de echte maan en de sterren zichtbaar zijn. Jammer genoeg stopt de doorstroming juist dan vanwege de avondlockdown.

     Het stimuleren van doorstroom naar nieuwe woningen kan helpen om het wereldwijde probleem van woningtekort en stijgende huizenprijzen aan te pakken. Ouderen wonen vaak in te grote huizen, maar zijn honkvast. Ze zijn tevreden met hun eigen woning en het alternatief, meestal appartementen, kost vaak meer dan hun huidige huis oplevert. Bovendien moeten ze buitenruimte en privacy opgeven. Appartementencomplexen kunnen het gevoel van eenzaamheid versterken, terwijl dat juist een groot probleem is bij ouderen. Architect Nick van Dijke wil bouwen tegen eenzaamheid door sociale verdichting: het bouwen van kleinere wooneenheden in clusters van zes tot acht woningen, soms met een gemeenschappelijke tuin of gezamenlijke huiskamers en ontmoetingsruimtes (BN DeStem, 30-11-2021). De toegevoegde waarde wordt nog groter als nieuwe bewoners bij de woningbouwvereniging moeten solliciteren en worden geselecteerd op hun gemeenschapszin in plaats van hun inkomen (BN DeStem, 02-12-2021). Samenleven met anderen is voor eenzamen in deze sterk individualistische maatschappij zoveel waardevoller dan wonen in een geïsoleerd appartement. Dit laat hun leven vloeiender naar het einde stromen dan een leven vol eenzaamheid en stroeve momenten.

     Dit jaar zijn wij vanuit ons eigen huis doorgestroomd naar vier tijdelijke woonplekken. Dit was noodzakelijk vanwege onze eigen verbouwing en die van de kinderen. Het bood een ideale kans om te testen of onze dromen over wonen elders, zowel in de stad als daarbuiten, echt overeenkomen met de werkelijkheid. Zo woonden we telkens een maand in vier droomopties: gelijkvloers in onze eigen wijk, dynamisch in de binnenstad, luxueus in een zonnige en warme stad aan de Middellandse Zee, en rustig in het buitengebied dichtbij huis. Elke locatie had zijn voor- en nadelen, maar in de evaluatie kwam steeds opnieuw ons eigen huis als beste uit de bus. De doorstroom naar een ander huis staat voorlopig even ‘on hold’, in de hoop dat ons leven nog een tijdje rustig mag blijven stromen en niet abrupt eindigt. Verdrietig dat het onze vriend niet was gegund om verder door te stromen.

MEER GEVEN DAN NEMEN

Voor mij draait het leven, ook het seksleven, vooral om meer geven en iets minder nemen. In een van de meest gelezen NRC-artikelen van deze maand staat, tot mijn verbazing, dat seks voor veel mannen meer nemen is dan geven. Mannen streven vaak hun eigen optimale beleving na, zonder zich veel bezig te houden met het bevredigen van hun vrouwelijke partner (NRC, 6 oktober 2021). Daaruit volgt vanzelf dat seks een feest voor twee kan zijn als de man zich inzet voor het geluk van de vrouw. Ik ben het ermee eens dat wanneer je als man hierin veel weet te geven, je ook veel geluk ontvangt.

     Deze zomer ging onze vakantie in september niet door; de vakantie is verschoven naar oktober. Hierdoor kon onze zoon met zijn gezin, tijdens onze afwezigheid, gebruikmaken van ons huis vanwege de vertraging van hun bouwproject. Eerst dachten we dat onze zomervakantie in het water zou vallen, maar dankzij een constante blauwe lucht, een heerlijk zonnetje en 26 graden genieten we nu in oktober alsnog van een verlate zomervakantie in Malaga. Een onverwachte extra zomermaand om bij te kleuren en het gebrek aan stranddagen in Nederland deze zomer royaal te compenseren. Aan de ene kant lever je je geplande zomervakantie in, maar aan de andere kant krijg je toch volop zonuren terug.

     In Nederland is de drukte op de weg terug op het niveau van vóór corona, horen we in het nieuws. Blijkbaar kunnen we als Nederlanders maar moeilijk lering trekken uit de lessen van onze moderne levensstijl die de pandemie aan het licht heeft gebracht, zoals overconsumptie, doorgeschoten globalisering en individualisering (Damiaan Denys, NRC, 15 mei 2021). In een land waar regels vaak als suggesties worden opgevat — alleen auto’s met buitenlandse nummerborden stoppen standaard voor Nederlandse oversteekplaatsen — is sturing vanuit de overheid nodig om de hybride werkweek echt vorm te geven. Dit kun je niet overlaten aan de vrije markt.

     Hier in Spanje draagt iedereen in openbare ruimten een mondkapje, en burgers wijzen elkaar direct op het dragen ervan wanneer het wordt vergeten. Tegelijkertijd nemen de Spanjaarden het leven rustig op hun eigen tempo. De sterke behoefte aan lichamelijk contact wordt goed in toom gehouden, hoewel de ‘huidhonger’ zichtbaar is. Dit uit zich onder andere in een, mede door het klimaat, nog vrouwelijkere kledingstijl dan voor corona. Spaanse vrouwen weten wat ze moeten geven om zichzelf én anderen gelukkig te maken.

WIJS OP REIS

 

Deze corona-zomer bracht een gevoel van trots en tevredenheid bij de terugkerende vakantiegangers. Het was ze toch gelukt om ‘wijs op (vakantie) reis’ te gaan in deze mobiele wereld. Met allerlei hulpmiddelen werden coronarisico’s gecontroleerd om vervelende verrassingen tijdens de reis te voorkomen. Het was zeker niet makkelijk; elke regio had zijn eigen eisen, en overal was het aanpassen. Het leven zit complex in elkaar: veel weten we niet, en wat we wel weten, is vaak moeilijk te verklaren. Wijsheid kan ons verder helpen. Wijsheid is een vorm van kennis die zich juist ver houdt van simpele en oppervlakkige uitspraken over de werkelijkheid, uit afkeer van onzekerheid. (Alister McGrath, Het raadsel van God, 2021). Wijs ben je wanneer je je denkpatronen en levensstijl aanpast aan deze complexe wereld, zonder de wereld in vaststaande denkbeelden te dwingen.

     Wetenschappers merken tijdens hun ‘wijs op (professionele) reis’ dat niet alle verschijnselen van onze complexe wereld goed verklaard kunnen worden. Het hoe van bewustzijn, leefstijlveranderingen, klimaatontwikkelingen en de dynamiek in de moderne natuurkunde blijft moeilijk te doorgronden. De grenzen van de wetenschap worden ook zichtbaar wanneer het gaat om het verklaren van het waarom achter bepaalde verschijnselen. Dankzij de ideeën van denkers uit de Verlichting, zoals Descartes en Newton, zijn we ver gekomen, maar we hebben nieuwe onderzoeksmethoden nodig. We zijn overgeleverd aan ons beperkte vermogen om te zien en te begrijpen. De wereld blijkt nog veel complexer te zijn dan we al dachten, en we staan pas aan het begin van de zoektocht naar de waarheid. (Sarah Durston, NRC-podcast, 29-4-2021).

     Kinderen in rolstoelen moeten hun hele leven lang ‘wijs op reis’, zonder dat ze vooraf worden getraind in het gebruik van hun hulpmiddel. Onze dochter is onlangs gepromoveerd als wetenschappelijk onderzoeker op een studie naar een slimme vaardigheidstraining voor kinderen in een rolstoel. Dankzij deze training kunnen ze met meer zelfvertrouwen op pad en zich ontwikkelen tot een perfecte eenheid met hun hulpmiddel, waardoor ze boven hun beperking kunnen uitstijgen. Grote bedrijven zien het potentieel dat mensen met een beperking in onze inclusieve samenleving dezelfde dingen kunnen doen als valide sporters (AD, 13-09-2021). Zoals rolstoeltennisster Diede de Groot, die met haar Golden Grand Slam ‘hip en happening’ is in New York, zelfs binnen de valide wereld van de New York Fashion Week.

     Onze dochter heeft met haar promotie haar wetenschappelijke reis prachtig afgerond met een praktisch toepasbaar onderzoek, een vorm van wijsheid waar wij als ouders heel trots op zijn.

 

(M. Sol, Wheelchair Mobility Skills in Youth Using a Manual Wheelchair. From Test to Training, juli 2021).

 

HUIDHONGER

Ook zo’n verlangen om in deze koude Europese wintertijd op een eiland met prachtige stranden te genieten van je gebruinde huid en die van anderen? De uitspraak ‘Wat je van ver haalt, is lekkerder en beter’ gebruikte ik precies een jaar geleden in mijn column over Nieuw-Zeeland. ‘The proof of the pudding is in the eating’. Deze keer zijn we echter niet in Auckland op vakantie, maar bijna exact aan de andere kant van de wereld: in onze eigen stad Breda. Gevlucht voor de bouwvakkers in ons huis. Het contrast kan bijna niet groter zijn. In deze coronatijd slapen we in een bijna verlaten hotel met een gesloten restaurant en de ‘luxe’ van een take-away ontbijt. Met temperaturen ver onder nul staan we, door iedereen verlaten, midden in het hart van de stad. De natuur is hier niet exotisch zoals bij de Kiwi’s, maar de omstandigheden zijn wel extreem. De stad is wit, de straten zijn leeg en de winkels gesloten. We halen ons eten af bij het enige restaurant op de Grote Markt dat geopend is. Vorig jaar stond het hele plein nog vol met carnavalsvierders op een maandag in februari. Nu lijkt het centrum op een onbewoond eiland, zonder enige verbondenheid tussen de bewoners.

     Op mijn iPhone krijg ik een filmpje binnen uit het zomerse Nieuw-Zeeland. Daar hebben ze zich als eilandbewoners volledig en grondig afgesloten van de rest van de wereld. Na een strenge lockdown in augustus is de regering later in het jaar overgestapt op het beheersen van het virus in plaats van eliminatie. De enkele besmettingsgevallen worden opgevangen in speciale hotels. Ondertussen kan iedereen daar genieten van het normale leven: samen op het strand, samen uit eten, samen leven. De natuur in Nieuw-Zeeland is werkelijk exotisch, maar juist dat gewone leven, dat er gewoon mag zijn, is nu waar iedereen elders in de wereld zo naar verlangt. Op dat eiland, geïsoleerd in de immense Grote Oceaan, zoeken mensen op het strand elkaars gezelschap en voldoen ze aan hun behoefte aan lichamelijke verbondenheid, het stillen van hun huidhonger.

     Een andere dochter zit in corona-isolatie op een ander eiland, namelijk in Engeland. Ze zou in vier uur met de trein weer bij ons kunnen zijn, maar alle grenzen zijn dicht. Met de Brexit dachten de Britten slim te zijn door in deze complexe, verweven wereld hun eigen boontjes te kunnen doppen. Het virus laat zien dat je heel wat water om je eiland nodig hebt om je echt te kunnen isoleren van de rest van de wereld. Zo eenvoudig raak je niet verlost van het continent en loop je wel het risico de verbondenheid met je mede-eilandbewoners te verliezen. De schappen in de winkels raken inmiddels leeg, de export naar de EU is met ruim 60% gedaald en bedrijven willen een filiaal openen binnen de EU. Schotland, Noord-Ierland en Wales balen verschrikkelijk. “Het Verenigd Koninkrijk valt eerder uit elkaar dan de EU,” was destijds mijn eerste reactie op Twitter na de uitslag van het Brexit-referendum.

     “Liefde en aandacht, echte aandacht voor elkaar zijn belangrijk”, zei mijn moeder altijd. Gelukkig kunnen we als familie via corona-vrije datalijnen met elkaar verbonden blijven, en zo op onze eigen manier de verbondenheid beleven. Die huidhonger… even knuffelen met de kleinkinderen, van dat verlangen raak ik nooit verlost.

Van ver

Wat je van ver haalt smaakt vaak lekkerder en lijkt beter, of is dat een doorgeschoten vorm van exotisme? Verheerlijk je het vreemde, omdat je niet meer kritisch en objectief bent? Hoe dan ook, hier in een Aucklands restaurant aan het oceaan strand, is de smaak van de roasted cauliflower onovertroffen lekker. Nog nooit aten we zo'n smaakvolle bloemkool. Dankzij Google Maps belanden we daarna via het ene landweggetje na het andere bij Vivian falls. Van iedereen verlaten kijken we naar een prachtige waterval in een unieke lichtinval in een verder met veel groen omgeven dalletje. Geen twijfel mogelijk, de natuur is hier onmiskenbaar exotisch.

     Ook op de zondagse farmers market in Clevedon lijkt ‘Wat je van ver haalt is lekker’ het motto.  Het zijn niet alleen de lokale boeren die hun waar aan de man brengen. Etenswaren uit de hele wereld vinden gretig aftrek bij de multiculturele bevolking. Als we onze huizen wereldwijd inrichten met dezelfde IKEA spullen, waarom dan niet onze etensmix samenstellen uit de lekkerste wereldgerechten? Wel nog even met de boeren regelen dat we lokaal en duurzaam kweken, maar met smaken van overal. 

     Ook kennis van buiten waarderen we vaak hoger dan die van binnen. De onlangs overleden Clayton Christensen, invloedrijk managementdenker. zei op latere leeftijd: blijvend is alleen echte betrokkenheid bij het leven van anderen (NRC, 31 jan 2020). Dat raakt me, ik moest gelijk aan mijn onlangs overleden 97-jarige moeder denken. Een lieve vrouw, ooit coupeuse, ze presenteerde zich zeker niet als groot denker. Die kennis moest ik maar uit de studie, boeken en artikelen, dus van buiten halen. Een paar jaar geleden ontmoette een voormalig buurmeisje mijn moeder. Tot haar vierde was mijn moeder haar steun en toeverlaat geweest.  Toen ze vroeg “Tante Bep wat is echt belangrijk in het leven?”, antwoordde ze: "Liefde en aandacht, echte aandacht". Soms is wijsheid dichterbij dan je denkt.

INCLUSIVITEIT

Een bonte verzameling van kleine en piepkleine vissershuisjes vormt in El Palo het decor van de kustlijn van dit deel van Malaga. Het is soms een uitdaging om met de beperkte ruimte om te gaan, zoals bij een huisje waar de wenteltrap buiten begint en binnen in de kamer eindigt. De trap staat daar symbool voor ‘inclusiviteit’, een begrip dat momenteel ook politiek populair is.

     Córdoba heeft een historisch voorbeeld van materiële inclusiviteit. Duizend jaar geleden was de stad, met een half miljoen inwoners, de grootste ter wereld. Hier bouwden de Moren de indrukwekkende Mezquita-moskee. Na de verovering op de Moren is de Moskee gelukkig niet verwoest, een kolossale Kathedraal is erin gebouwd. Tegenwoordig kunnen de huidige bezoekers zowel de unieke kwaliteiten van een Moskee én een Kathedraal bewonderen. Een aanpassing die de kenmerken van de moskee behouden heeft — inclusiviteit avant la lettre.

     Inclusiviteit is juist geen simpele mengelmoes, geen gewone mix. Ons gezin, dat inmiddels bestaat uit mensen uit vijf landen en twee continenten, maakt dat verschil misschien nog duidelijker. Zonder de eigen kwaliteiten, normen en waarden te verliezen, proberen we iedereen op te nemen. Voor ons is inclusiviteit geen vermenging, maar een manier om de eigenheid van ieder te bewaren. En dan is het extra bijzonder als je iets van jezelf herkent in het zesde kleinkind, dat net in Nieuw-Zeeland geboren is.