SAMEN BIJZONDER VERBINDEN

Samen maken we het verschil vooral in deze eindejaarsperiode, de donkere dagen voor kerst. De natuur trekt zich terug, bladeren vallen, alles bereidt zich voor op een nieuw leven. Het is een tijd van reflectie, een kans om terug te kijk op een jaar van extremen. Denk aan de temperatuurverschillen, van bijna - 23°c tot bijna + 37°c. Een jaar van dieptepunten, van personen die verkeerde keuzen maakten in het leven, zoals Lance Armstrong in de dopingzaak, de spelers van Nieuw Sloten B1 met de moord op grensrechter Richard Nieuwenhuyzen en het schandalig gedrag van kapitein Francesco Schettino na de aanvaring van zijn cruiseschip Costa Concordia. Maar er waren ook positieve ontwikkelingen, de inzet van de duizenden vrijwilligers tijdens de Olympische en de Paralympische Spelen in London, of de kleine dingen die het leven mooi maken, opbloeiende liefdes, pubers die uiteindelijk toch geslaagd zijn, troost bij een overlijden.

     De wereld verkeert in een economische crisis, vervelend voor anderen maar Nederland staat er relatief goed voor. We zijn ontwikkeld, eerlijk, rijk (9e) en gelukkig (3^e). Een crisis dwingt ons tot reflectie en brengt vaak het beste in mensen naar boven. "Never waste a good crisis", volgens de Amerikaanse econoom Milton Friedman. Stilstaan bij wat écht belangrijk is, levert meer op dan doorhollen. We moeten opnieuw kijken naar onze waarden, los van geijkte patronen en op zoek naar nieuwe oplossingen. Positiviteit en levensvreugde zijn belangrijker dan ooit.

     Technologie verbindt ons als nooit tevoren: via Facebook, WhatsApp, Skype en Facetime zijn we altijd bereikbaar. Toch voelt eenzaamheid voor velen als een groeiend probleem. Waar we vroeger samen televisiekeken en echt samen waren, kijken we nu vaak alleen. We moeten opnieuw leren verbinden – met elkaar, met onze omgeving, met onszelf. Kunstenaars laten zien hoe je het onverwachte kunt verbinden en met een optimistische blik iets bijzonders kunt creëren. Denk aan kleding die uitstraalt hoe je je voelt, of aan de manier waarop je jezelf presenteert aan de wereld.

     De film Intouchables, was dit jaar een groot succes. Het waargebeurde verhaal over de bijzondere vriendschap tussen Philippe, een gehandicapte aristocraat, en Abdel, een straatjongen uit de banlieu raakt mensen. De film toont twee mannen die hun kwetsbaarheid overwinnen door solidair te zijn en elkaar te steunen. In een samenleving waar we ons diep van binnen heel kwetsbaar voelen biedt deze film troost. De film laat zien dat we elkaar nodig hebben, vooral in moeilijke tijden. In een samenleving waar egoïsme vaak vooropstaat, is dit een signaal van troost en hoop: geluk vind je niet in het bevredigen van je eigen behoeften, maar in het SAMEN zijn, in verbinding met anderen.

DE EU VAN NU, DE GROTE KERK VAN TOEN

Herman van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad, opende als ervaren spreker zijn Nassaulezing in de Grote Kerk met een persoonlijke verbinding tussen zijn onderwerp en de locatie, Breda. De EU en de Grote Kerk hebben misschien meer gemeen dan hij aanvankelijk dacht. Waarom slaat de vonk van een zeer gepassioneerde Herman van Rompuy, die zegt dat “meer Europa noodzakelijk is voor het oplossen van crises”, niet over op de gewone burger?

     Zoals van grote leiders verwacht mag worden, bleef Van Rompuy niet lang stilstaan bij het WAT en HOE van de EU, maar legde hij de nadruk volledig op het WAAROM van de Europese Unie, de Europese Gemeenschap. Daar ligt zijn passie: de gemeenschap als een vriendschap tussen naties, om voorgoed verlost te zijn van oorlog en om vrede tussen naties te garanderen. En die passie was voelbaar voor alle aanwezigen.

     Net zoals menig Bredanaar zich gepassioneerd voelt wanneer na een lange reis de Grote Kerk weer in zicht komt. Bijna thuis.

     Voor onze familie was dat zeker zo, want vanuit het poortje in de tuin van mijn oma liep je zo naar de ingang van de Grote Kerk. We waren trots op de buitenkant van het gebouw, maar van binnen was de protestantse kerk voor vele generaties Bredanaars – die grotendeels katholiek waren – ontoegankelijk, ‘Wel van ons, maar niet voor ons’. Tegenwoordig is de Grote Kerk toegankelijk voor iedere burger; een weg die de EU nog moet afleggen. De weg naar toegankelijkheid van de EU voor de gewone burger begint met het uitdragen van die EU-trots door alle EU-leiders. Van Rompuy gaf tijdens zijn Nassaulezing daar een mooi voorbeeld van.

DE KRACHT VAN HET INDIVIDU

Al vroeg in het jaar werden we geconfronteerd met een verwoestende tsunami vanwege een aardbeving in Japan, gevolgd door de kernramp in Fukushima, een krachtig bewijs dat de natuur ook dit jaar weer de mens domineerde. Toch stond het nieuws bol van de berichtgeving over mensen: de Arabische Lente, rellen in Londen, de dood van Osama Bin Laden en Gaddafi. Inspirerende figuren als Steve Jobs kwamen ons te ontvallen en misschien heeft u in uw directe kring ook dierbaren verloren. Begin deze week overleed Václav Havel ,de Tsjechische schrijver en oud-president. Met slechts een paar vrienden richtte hij Charta 77 op, waarmee hij de basis legde voor de vreedzame omwenteling van het communistische bewind naar een vrij Europa. Havel toonde al ruim 30 jaar geleden aan wat het afgelopen jaar, wereldwijd en vooral in de Arabische wereld duidelijk werd: één individu kan meer in gang kan zetten, dan we voor mogelijk hielden.

     We leven in een tijd waarin ieder individu met het verzenden van één enkel twitterberichtje een maatschappelijke beweging kan ontketen. Dat is een omslagpunt in de geschiedenis van de mens, mediakracht in de handen van de individuele burger. Het geeft ieder individu de mogelijkheid om een sluimerend breed gedragen gevoelen te verwoorden en die woorden een kracht te geven die de sterkste kanonnen tot zwijgen brengen. De Arabische Lente startte met de wanhoopsactie van één Tunesische man, de jonge fruitverkoper Mohammed Bouazizi die zichzelf in brand stak uit protest tegen zijn uitzichtloze situatie. Wael Ghonim, een Egyptische werknemer van Google, schreef op 26 januari dat internet de politiek zou gaan veranderen in Egypte, en hij kreeg gelijk. De volgende dag werd hij geblinddoekt afgevoerd, maar de lente was die dag in januari al begonnen.
     De kracht van deze individuen verschilt van de materialistische voorbeelden uit het verleden. Waar eerder persoonlijk gewin voorop stond en John Hammergen, directeur van een farmaceutisch bedrijf, trots dagelijks 300.000 euro opstrijkt, zetten de hoofdrolspelers van 2011 zich in voor het collectief en een betere wereld. Stap voor stap zijn we ons bewuster van de noodzaak om zorgvuldig om te gaan met onze natuurlijke hulpbronnen en te streven naar een leefbare planeet.

     Kunst biedt ons een doorkijkje in deze toekomst. De expositie Future Pass in het Wereldmuseum gaat over een nieuwe internationale kunstbeweging gebaseerd op tradities, de hedendaagse populaire cultuur en de balans tussen yin en yang. Oost en west, Verleden en Toekomst, Yin en Yang, Universeel en Individueel, Virtueel en Reëel lopen door elkaar. Cartoonhelden en verstilde individuen verbeelden de strijd voor een leefbare planeet in een globaliserende samenleving.

       Werkeloosheid, lagere pensioenen en een dalend consumentenvertrouwen zijn geen pretje, een groot deel van het nieuws was dit jaar echter vooral gewijd aan de economische crisis. Toch klinkt hier doorheen de roep om een andere levenshouding om tot die leefbare planeet te komen. Volgens trendwatcher Lidewij Edelkoort, leven we sinds 9/11 in een negatieve status quo van chaos en volatiliteit, beweeglijkheid, maar zo verschrikkelijk slecht hebben we het niet. We moeten realistischer worden, niet continue eisen om alles meer en beter te krijgen. We moeten meer leren genieten van de kleine dingen: een verse boterham met zoute boter of een mooie boswandeling. Tel je zegeningen.
     Het christelijk geloof herdenkt in deze periode de geboorte van Christus, ook al een voorbeeld van een krachtig individu die massa’s bij elkaar kreeg en krijgt. Probeer als individu stil te staan bij je eigen aandeel in een betere wereld, want 2011 heeft laten zien dat één individu veel in gang kan zetten.

 

 

EIGENAARSCHAP

Mijn kinderen hockeyen allemaal, maar mijn zoon begon zijn sportcarrière bij een voetbalclub die menigmaal amateurkampioen is geweest. Die clubervaring is me altijd is bijgebleven, vooral omdat de jeugdopleiding destijds een flinke knauw kreeg toen de jeugd coördinator woedend opstapte. Het bestuur vergeleek het probleem met een stevige grote boom die steeds meer schaduw wierp, dat eronder steeds minder groeide. Een enthousiaste energieke man die alles naar zich toetrok en steeds meer mopperde dat hij alles alleen moest doen, omdat anderen zich minder voor de zaak inzette. Hij maakte overuren en overuren, raakte gefrustreerd en uiteindelijk haakten de overige vrijwilligers één voor één af, waardoor hij alleen overbleef. In werkelijkheid waren een groot aantal ouders best bereid zich in te zetten, maar hun inzet moest naast al hun andere officiële verplichtingen gebeuren. Dat ze hun prioriteiten soms anders legden dan de jeugd coördinator betekende niet dat ze niet hun stinkende best deden en geen vrije tijd gaven aan de club. 
     Met vallen en opstaan heb ik vaak gedacht aan die jeugd coördinator. Natuurlijk moet een leider inspireren en enthousiasmeren, maar het is minstens zo belangrijk om een team rond zich te vormen én te behouden. Een goed team dat uitvoering wil blijven geven aan die inspiratie, in staat is om beslissingen te nemen, en niet altijd terugvalt op beslissingen van de bestuurder. Dat vraagt om delegeren, eigenaarschap geven en vertrouwen hebben dat het goed komt, ook als anderen soms andere keuzen maken.
     Een inspirerende gemotiveerde leider kan een boom tot grote hoogte laten groeien, maar die boom heeft voeding van onderaf nodig om te blijven bloeien. Dat vraagt om ruimte voor zonneschijn, niet om een allesoverheersende schaduw.

BEVLOGENHEID

Het Aravind oogziekenhuis in Madurai, Zuid-India, is het grootste oogziekenhuis ter wereld. Wat daar gebeurt is indrukwekkend: jaarlijks zo'n 300.000 cataractoperaties, maar vooral hoe ze het daar doen; kwalitatief hoogwaardige oogheelkundige zorg met de efficiëntie die doet denken aan Mc Donalds. Maar het meest indrukwekkend is echter waarom ze het daar zo deden: om zoveel mogelijk oogpatiënten, vooral arm én soms rijk, te kunnen helpen geïnspireerd door de filosofie van oprichter Dr Venkataswamy. Hij stelde: "Als we groeien in spirituele bewustzijn, worden we één met alles om ons heen. Zorg verlenen is geen exploitatie; we helpen en genezen uiteindelijke onszelf." Die kenmerkende bevlogenheid van inspirerende leiders geeft richting en betekenis aan ons werk.
     De natuur herinnerde ons dit jaar aan haar kracht: de aardbeving in Haïti, de aswolk door de vulkaanuitbarsting in IJsland, de Chileense mijnramp. Het was dit jaar zonneklaar, de natuur domineert de mens. Diezelfde mens dacht slimmer is te zijn dan de natuur, maar leert steeds meer van haar, zoals technici en ontwerpers. De neus van de TGV-trein is geïnspireerd op de ijsvogel, die zonder spatten het water induikt. De TGV lukt het om met zijn bijzondere neus met hoge snelheid, knalloos door een tunnel te rijden. De natuur als voorbeeld van hoe het moet. In 3,8 miljard jaar hebben alle dieren en planten om ons heen uitgevonden wat werkt, wat relevant is, en bovenal, wat nodig is om te overleven. De leeftijd van de aarde was tijdens de Dutch Design Weken in Eindhoven weergeven als een jaarkalender, de mens komt daarin pas op het laatste moment tevoorschijn, op 31 december om vijf voor twaalf. Onze positie is bescheiden, de natuur heeft de antwoorden; we moeten alleen anders leren kijken.  
     Het zijn gedachten waar we in deze kersttijd wat langer stil bij kunnen staan. Dat lukt juist als we het begrip tijd loslaten. Het leven wat ertoe doet, speelt zich niet af volgens de kille kloktijd, maar in de momenten van aandacht en ontmoeting, tussen de ankerpunten van ons sociale leven. Rituelen, zoals het kerstfeest, geven structuur aan de tijd en maken het mogelijk om stil te staan bij wat echt belangrijk is. Zonder rituelen kunnen we geen tijd maken. Antoine de Saint-Exupéry schreef over de tijd: "Tijd moet een huis zijn om in te wonen. Feesten zijn de kamers, die structuur geven. Zonder deze halteplaatsen stroomt de tijd vormeloos weg, als zand door je vingers". Feesten, zoals de kerstdagen, onderbreken de alledaagse tijd. We maken tijd om onze basiswaarden te uiten, voor een aantal van ons zijn die religieus van aard. De kersttijd is een goede mogelijkheid om even afstand te nemen, samen te zijn met familie en vrienden, te reflecteren op de basiswaarde van Dr. Venkataswamy, oprichter van Aravind, “Je intelligentie en je vermogens zijn niet voldoende. Juist het plezier om er iets moois van te maken, moet er zijn.”

 

YELLOW SUBMARINE

Carnaval 2010

Het Keescafe is dezer dagen eventjes in carnavalssferen.
We lieten ons inspireren door stimulerende muziek uit de jeugdjaren.


In de stad waar ik ben geboren,
leven een aantal vrienden
Met wie we samen al jaren carnaval vieren,
enkele dagen onder duiken in het feest,

Zo doken we dit jaar de café’s weer in,
tot we de sfeer weer proefden,
in de polonaise door de drukte heen,
In onze yellow submarine,

We all live in yellow submarine,
yellow submarine, yellow submarine,
We all live in yellow submarine,
yellow submarine, yellow submarine.

carnavalsmaten aan boord,
andere vrienden buiten in de deinende massa,
en de carnavalsband die begint te spelen.

We all live in yellow submarine,
yellow submarine, yellow submarine,
We all live in yellow submarine,
yellow submarine, yellow submarine.

AUTHENTIEK

Afgelopen jaar stonden zowel kleurrijke als minder opvallende personen in de schijnwerpers, zoals Ramses Shaffy, Susan Boyle en Robert Enke. In deze eindejaarstijd, een periode van reflectie kunnen we veel van hen leren. We leven in een tijd waarin spiritualiteit en authenticiteit belangrijker worden; de kleur paars, symbool voor spiritualiteit, is niet voor niets in de mode. Er is behoefte aan puurheid en echtheid, aan het doorbreken van façades van glitter en glamour, ‘back to basic’.
     In Nederland kunnen we, met dat vaak grijze weer, wel wat kleurrijke personen gebruiken. Ramses Shaffy, koos zijn eigen pad en bleef tot het einde toe zichzelf, geliefd bij velen. Altijd rebel gebleven, de regisseur van zijn eigen leven, vol optimisme en eigenzinnigheid.
Susan Boyle, grijzer dan de meest grijze muis wist met haar zuivere stem binnen twee seconden wereldwijd miljoenen te raken via Britain’s got's Talent. Ze bewees dat je door jezelf te zijn en je talent te tonen kunt stralen, ongeacht uiterlijk of achtergrond.
Robert Enke, doelman van Hannover 96, worstelde met angst en depressie en beroofde zichzelf van het leven. Zijn levensverhaal laat zien dat achter populariteit en succes ook eenzaamheid en wanhoop kan schuilgaan. De was angstig voor tegenslagen en angstig voor de openbaring over zijn angst. Door de openheid van zijn vrouw Teresa werd het taboe rond psychische problemen doorbroken. Wie zijn angst laat zien, raakt verlost van de druk om altijd maar te presteren, bleek ineens niet zwak, maar sterk. 
     De eigenschappen van Ramses Shaffy, Susan Boyle en Robert Enke komen tezamen in de hoofdpersoon van de film As it is in heaven van de regisseur Kay Pollak. Een film over een zieke dirigent Daniël Daréus, die gewone mensen leert hun eigen stem te vinden en zichzelf durven te zijn. De perfecte harmonie ontstaat pas als alle koorleden authentiek durven te zijn. De kerstperiode is voor velen van ons een mogelijkheid om even afstand te nemen, samen te zijn met familie en vrienden, te reflecteren en te beseffen dat het belangrijk is ruimte te maken voor verbinding. De authenticiteit herwaarderen, zijn wie je écht bent. 
Besef echter dat één op de drie Nederlanders zich eenzaam voelt in wat heet een samenleving te zijn. Alleen is maar alleen, terwijl we zo graag de ruimte vinden om onszelf te zijn en onze gevoelens te tonen. Je thuis te voelen, in een stal of gewoon in onze eigen samenleving. Te worden wie we echt zijn.

DOORGAAN

Met de opdracht om een ‘droomcollege’ te geven, stap ik het universiteitsterrein op. In een kil vormgegeven collegezaal met zo'n honderd jonge merendeels vrouwelijke studenten is het lastig om weg te dromen. De studenten zijn inmiddels gewend aan het zo efficiënt mogelijk doorlopen van hun studieblokken. Op "Blackboard", hun ondersteunend computersysteem, is voor hen alles terug te vinden, van hun werkgroepenagenda tot opnames van gemiste colleges. Met je hoogstnoodzakelijke bijbaantje heb je niet de tijd alle colleges te volgen. Even thuis multi-tasken, sms’en met het vriendje, face-boeken, gamen en nog even tussendoor het college downloaden. Altijd maar doorgaan, altijd vooruit willen.
     Toch voelt het als hard fietsen en geen meter vooruitkomen. Buiten fietsen in de frisse lucht heeft dan mijn voorkeur tot het regende dat het goot, eindelijk kreeg mijn vrouw me toch haar sportschool in. Met mijn vaste fietsroute in gedachten, een flesje water onder bereik, was het op de hometrainer zweten tussen de kletsende hardloopsters, de "spinnende" fietsgroep en de spier masserende kopieën van de Gooise vrouwen. Altijd maar doorgaan en geen echte meter vooruitkomen Terwijl buiten de regen tegen het raam kletterde, zie ik voor het eerst 400 calorieën uit mijn lichaam wegvloeien.
     Het grijze Nederland kan zeker buiten de zomerperiode wel wat kleur gebruiken. Kleurrijke figuren zijn zeldzaam in het Hollands landschap, als ze er zijn komen ze van buiten, zoals Ramses Shaffy, een geadopteerde allochtoon. Iemand die altijd zijn eigen weg koos, bemind door bijna iedere Amsterdammer. Tot het einde toe  bleef hij dronken, stoned of nuchter, gewoon doorgaan. Met een optimistische blik, gewoon altijd maar doorgaan. Altijd rebel gebleven, soms zonder zichtbaar verder te komen, zo leek het, maar wel intens geleefd.

 

DE RODE LOPER

In Nederland is de diploma-uitreiking vaak verworden tot een administratieve activiteit met soms een klein woordje in een anonieme ruimte, zonder veel ceremonie en feestelijkheid. In Engeland gaat alles nog in traditionele stijl. De tweeduizend aanwezigen op de diploma ceremonie van een Londense universiteit worden ontvangen met hoornblazers, afgestudeerden in toga met petje, in alle kleuren van de regenboog uitgedoste hoogleraren en hoogwaardigheidsbekleders in toga’s behangen met grote metalen plakkaten completeren het middeleeuws tafereel. De rode loper ligt gedrapeerd voor hen uit, één voor één lopen de geslaagden eroverheen om door de rector met een handdruk persoonlijk gefeliciteerd te worden. Zelfs mijn lange zoon is onder de indruk van zijn korte loopje over de rode loper, de afsluiting van zijn onderwijstijd.
     De entertainment sector begrijpt als geen ander het effect van glitter en glamour. Bij een Europese première van de musical over Elvis, dé icoon van de rock and roll, glimde het allemaal nog een stapje meer. Gillende meisjes voor het theater, glimmende motoren, flitsende camera’s en een uitnodiging in de hand sta ik aan het begin van de rode loper. Niet bekend met de inhoud van de roddelbladen, nooit kijkend naar RTL Boulevard zijn cast en genodigden mij onbekend. Zij stralen in de hun eigen glamourwereld, mijn parade over de loper voelt als een figurant in de verkeerde film. 
     Vroeger leerden meisjes bij het vak huishouding alle technieken van borduren, een vak waarmee zij later in hun onderhoud konden voorzien. Van een simpel steekje om een bandje op een stofje te zetten, tot zeer complexe creaties van diverse kleuren en stoffen. Hun werkstukken werden op het eind van de opleiding gebundeld tot een meterslange ‘pronkrol’ als proeve van bekwaamheid. Deze loper, van de simpele start tot het schitterend einde, toonde hun “souvenirs de ma jeunesse”. Zij moesten zélf hun loper maken, wie het in de wereld gemaakt heeft mag over een rode loper paraderen, maar hun “jeunesse” is dan vaak allang voorbij.

FAALANGST

Opeens lijkt de aanval op de wereldwijde prestatiecultuur van alle kanten te zijn geopend. Kranten, tijdschriften, boeken en televisie besteden volop aandacht aan de angst om fouten te maken. Mensen willen laten zien waar ze goed in zijn en proberen fouten te vermijden, terwijl onderzoek aantoont dat je juist het meest leert van fouten en hierdoor innovatiever wordt. Het taboe rond fouten en de angst om te falen moet doorbroken worden, want deze remt creativiteit en innovatie en staat uiteindelijk succes in de weg.

     In het voetbal, waar fans succes adoreren en verlies negeren, klonk deze week een andere toon in Duitsland. Bij overwinningen staan voetballers in het middelpunt van de aandacht, maar bij tegenslagen worden ze verguist en geïsoleerd. Achter populariteit en succes kunnen echter ook eenzaamheid en wanhoop schuilgaan. Als doelman heb je slechts één kans op selectie: je staat tussen de palen, of je staat er niet. Het vergt veel om met die druk te leven. Dat werd pijnlijk duidelijk tijdens de indrukwekkende begrafenis van Robert Enke, doelman van Hannover 96 en het Duitse nationale elftal. De rechtstreekse uitzending op ARD liet zien hoe zijn weduwe, teamgenoten en tienduizenden toeschouwers met behulp van inspirerende sprekers op grootse wijze afscheid van hem namen. Ze maakten tegelijkertijd een krachtig statement over de worsteling van de mens met faalangst. Enke ontnam zichzelf uiteindelijk het leven, gekweld door angst voor tegenslagen en voor de onthulling van zijn eigen angst.

     Elke dag stappen vier mensen uit het leven, maar daar wordt in het openbaar nauwelijks over gesproken. Op stations wordt alleen omgeroepen dat een trein een persoon heeft aangereden; flinke vertraging, maar de ware reden blijft onbesproken. Teresa, Enkes dappere weduwe, was vanaf het eerste moment open over de oorzaak van zijn dood en maakte zelfmoord bespreekbaar. Door haar openheid leek een hele natie verlost van de druk om altijd te moeten presteren. Ze gaf jong en oud de kans om bij elkaar de kracht te vinden hun eigen angstgevoelens te uiten. Wie zijn angst laat zien, wordt opeens niet als zwak beschouwd, maar juist als sterk. Het omgaan met tegenslagen blijkt uiteindelijk meer bij het leven te horen dan het genieten van prestaties.