EEN GELUKKIG OF EEN ZINVOL LEVEN?

Zeker in de maand mei kijken veel mensen reikhalzend uit naar het weekend. De eerste zomerse weekenddagen geven een zalig gevoel: ‘s avonds op een ponton meezingen met duizenden mensen op de deuntjes van Hazes, en later in de week in zomerse kledij swingen op jazz klanken. Gewoon vermaak waar mensen overduidelijk gelukkig van worden. Maar is het nastreven van persoonlijk geluk wel het hoogst doel? Volgens de Amerikaanse psycholoog Emily Esfahani, De kracht van betekenis, geeft een zinvol leven uiteindelijk meer voldoening dan een gelukkig leven. Het gevoel ergens bij te horen en het alledaagse te overstijgen, zorgt voor diepere vervulling. Het vermaak op de ponton was wellicht niet zinvol, maar de mensen waren wel ontzettend gelukkig. Even tijdens de weekenddagen de alledaagse werkdruk overstijgen.

     Soms lukt het zelfs om op een maandag het geluksgevoel na te streven. De allerlaatste voorstellingen Mens van singer-songwriter Wende Snijders waren uitverkocht, toch had de Bourla Schouwburg in Antwerpen nog kaartjes, voor de maandagavond. Tezamen met talloze andere Nederlanders genoten we van een indrukwekkende voorstelling op een bijzonder warme avond in mei in een prachtige schouwburg in neoclassicistische stijl. ‘Mens durft te leven’, zong Wende en dat deed men vervolgens na afloop ruimschoots op de vele elegante terrasjes rondom de schouwburg. Men waande zich even onderdeel van de culturele scene in het echte Parijse Quartier Latin. Het geluk straalde op deze gewone maandagavond in mei van de “Ollanders” af, wat wil een mens nog meer?

     Terugkijkend op het leven is toch anders als het einde nabij is.  Afscheid van het leven nemen is geen eenvoudige zaak, ook niet wanneer je als krachtige vrouw een heel mooi en zinvol leven hebt gehad. Een leven waarin zin geven aan de wereld centraal stond. Haar e-mailtje aan mij lezend, besef ik hoe ze stoeit om tegen haar wil aan het eind van haar latijn te zijn. “Ik heb het nou gehad, ik ben blij dat ik genoten heb van mijn werk en veel gezien en gereisd heb. Ik kijk tevreden terug.” Van geluk kun je op zo’n moment niet spreken, maar wel van welgemeend welbevinden over haar leven. Een bijzondere vrouw. Bestaand leven gaat, nieuw leven komt. Dat nieuwe leven kwam ons de eerste maandag van deze mei al tegemoet, een echte nieuwe mens, de geboorte van onze eerste kleinzoon. Nieuwe leven kan van een gewone maandag ook een heel gelukkige dag maken.

OOK LEUKIGHEID KENT GRENZEN

                                            

Psychiater Dirk de Wachter ziet in onze ‘leukigheidscultuur’ een ontkenning van het lijden. We moeten alles zelfstandig kunnen, succesvol en fantastisch zijn op eigen kracht. Een deel van onze zingeving, rituele beleving en het erkennen van lijden zijn we daardoor kwijtgeraakt. Daags na carnaval—mijn jaarlijkse rituele feestperiode vol liters bier—begin ik met de 40 dagen van vasten: geen druppel alcohol, geen koekjes of andere versnaperingen. Vasten voelt niet als een straf. Toevallig zijn dit jaar tijdens de vastenperiode drie bekenden van mij overleden. Het voelde alsof hun lijden, en dat van hun dierbaren, in deze tijd op een natuurlijke manier een plaats kreeg in het leven en in onze verbondenheid met anderen. In de vastentijd, met beperkingen in eten en drinken, komt mijn lichaam tot rust, en lijkt er tegelijkertijd geestelijke ruimte te ontstaan voor andere, meer creatieve ideeën. En met vier verloren kilo’s ontstaat er ook letterlijk extra ruimte in mijn kleding.

     Lijden was in mijn jeugd zeldzaam. Dreigen met verbanning naar de kostschool was voor mijn ouders het ultieme middel om mij te straffen wanneer ik me weer eens onuitstaanbaar had gedragen. Me verstoppen in de bosjes rondom het huis hielp niet wanneer die dreiging een paar keer per jaar boven mijn hoofd hing. Als adviseur van de broeders van Saint-Louis bezocht mijn vader de kostschool regelmatig, dus de dreiging was behoorlijk reëel. Gelukkig bleef mijn lijden beperkt tot die dreiging, en hoefde ik niet echt op de schoolbanken en kerkbanken van de kostschool in Oudenbosch te zitten.

     De Matthäus-Passion is een lange en vaak ook harde zit in de kerkbanken, maar de moeite waard. De protestantse Bach creëerde met dit muziekstuk in barokstijl een meesterwerk over het lijden en sterven van Jezus. In de week voor Pasen waan ik me, terwijl ik over het grote binnenplein loop aan de voet van de kapel van Saint-Louis, op de set van een Italiaanse film. Een typisch katholieke neo-barokke sfeer, passend bij dit fenomenale muziekstuk. Inmiddels hebben de broeders al jaren geleden het kostschoolgebouw en de kapel verlaten en zijn er comfortabele stoelen geplaatst. Ook dat stukje lijden is zo uit onze samenleving verdwenen.

 

HOOGSTE TOON

Op een mooie zonnige lentedag verzamelt mijn bas-sectie van het koor zich al vroeg om onze diepe klanken te oefenen. De dames met de hoge tonen mogen dan wel vaak de melodielijn domineren, wij als mannen vormen met onze lage stemmen voor een stabiele basis. Het vraagt oefening om als sectie een eigen geluid te laten horen en toch in harmonie te blijven met de andere secties; zonder dat valt alles uit elkaar.

     De stadsbeiaardier Paul Maassen liet ons, de Sol-familie, de door ons geschonken nieuwste klok van de Bredase Grote Kerk zien. De nieuwe “Sol” klok klinkt nu als de hoogste toon in deze kerktoren van de 16^e eeuw. Al spelend op het uitgebreide carillon laat Paul ontelbare malen de hoogste toon over de stad galmen. Historisch gezien blijft zo’n klok hangen tot de kerktoren instort of een oorlog doet deze hoogste toonklok omsmelten tot een kanon met doffe dreunen.

     Ondertussen verzamelt op het kerkplein de nationale en internationale pers om premier Mark Rutte op deze laatste zaterdag voor de verkiezingen te zien flyeren. Terwijl de hoogste Sol-klok klinkt, zal de Nederlandse regering later die dag haar diplomatieke instrumentarium uitbreiden en een ongebruikelijk hoge toon aanslaan richting Turkije. Nu maar hopen dat deze toon niet tot een doffe dreun wordt omgesmolten.

GOUDEN TOPPEN IN NEPAL

Eind januari is het ’s ochtends vroeg nog behoorlijk fris in het Himalayagebergte. Samen met mijn jongste dochter zit ik, gewikkeld in een dik dekbed, te kijken naar een prachtig schouwspel in de natuur. De top van de Annapurna, de op zes na hoogste berg ter wereld, wordt langzaam gehuld in de gouden stralen van de opkomende zon. De volledige stilte wordt af en toe onderbroken door het kraaien van hanen op de kleine boerderijtjes hier in het hooggebergte. De gouden bergtop geeft ons een gevoel van innerlijke warmte. Na verloop van tijd verandert de gouden gloed in het heldere, witte licht van de besneeuwde top. De warmte lijkt te worden weerspiegeld door de Nepalese vrouwen die hier op het platteland vaak gehuld zijn in intens rode doeken. Dezelfde rode tint die de zon bij zonsondergang aanneemt, voordat ze tijdens de nacht weer verandert in een gouden begin van de volgende dag. Prachtig toch?

     Mijn sportspullen voor de sportschool draag ik in een boodschappentas van een Spaanse supermarktketen, de SuperSol. Dit milieuvriendelijke tasje kun je gemakkelijk opvouwen en overal mee naartoe nemen. De goudkleurige ‘Sol’-letters steken helder af tegen de warme rode kleur van het tasje met witte letters. Deze combinatie van rood en goudgeel, ook terug te vinden in de Spaanse vlag, lijkt een veelgebruikte manier om de zon weer te geven.

     De Himalaya is een prachtige omgeving om het Boek van Vreugde te lezen, een verslag van een ontmoeting tussen de Dalai Lama en bisschop Tutu hier niet ver vandaan. Een vreugdevol leven bereik je, zeggen zij, door anderen vreugde te brengen. Mijn jongste dochter is daarin zeker geslaagd toen ze mij vroeg om samen deze bijzondere reis te maken. De trektocht door het Annapurna-gebergte zit voor een ongetrainde wandelaar vol eindeloze traptreden. Dochter is er trots op dat ze haar vader zover heeft gekregen deze uitdaging aan te gaan. De gouden zonnestralen in de Himalaya zijn uniek, maar de warmte tussen vader en dochter, die tijdens deze reis zo voelbaar is, is misschien nog waardevoller. Voor beide Sollen voelt het als een hoogtepunt, een topmoment met een gouden randje — niet alleen bij zonsopgang.

DESTRUCTIE VAN HET GEHEIM?

Het ontbreken van basisvertrouwen leidt wereldwijd tot een verlangen naar volledige transparantie over alles wat we van elkaar willen weten. “Wij hebben geen geheimen voor elkaar” gebruiken intimi weleens om aan te geven dat ze elkaar onvoorwaardelijk vertrouwen. Is dat werkelijk wel nodig voor ware liefde? Vraagt een langdurige, gezonde relatie niet juist om het onuitgesproken laten van dingen die beter onbesproken blijven? Moeten we alles aan elkaar laten weten? Is het bewust achterhouden van bepaalde informatie voor anderen eigenlijk wel zo slecht? De vernietiging van het geheim, volledige transparantie, kan juist tot verstoorde relaties leiden. Vaak wordt achteraf geconstateerd dat sommige dingen beter verzwegen hadden kunnen blijven.

     Vroeger bewaarden we geheimen vooral in ons hoofd, soms schreven we ze op en verstopten we ze ergens. Toen telefoongesprekken nog handmatig werden verbonden door telefonistes die soms meeluisterden, was je voorzichtig met wat je via de telefoon deelde. In de digitale wereld is onze smartphone echter uitgegroeid tot de schatkist van onze geheimen. Hacken maakt deze schatkistjes zo transparant dat geheimen vaak geen geheim meer blijven. In de Italiaanse film Perfetti Sconosciuti leggen zeven vrienden hun smartphones open en bloot op tafel en delen ze elke binnenkomende boodschap met elkaar. Dit openlijk hacken van elkaars geheimen blijkt de start van de ondergang van hun vriendschap.

     In een ongekend tempo heeft de smartphone ons dagelijks leven veroverd. Deze toegangspoort tot digitale informatie is zo belangrijk geworden dat zelfs peuters hem al nadoen, het liefst met een speelgoedmobieltje. Deze technologische revolutie brengt echter niet alleen nieuw speelgoed, maar ook psychische klachten zoals burn-outs. Zelfs Steve Jobs beperkte de schermtijd van zijn eigen kinderen. Langzaam worden de mogelijke ontwrichtende gevolgen van overmatig of verkeerd smartphonegebruik duidelijk, en worden de extreme kanten van de digitale samenleving voelbaar. Illustratief is de uitbreiding van Defensie met een cyberafdeling, naast landmacht, luchtmacht en marine. Dankzij defensiehackers verdwijnen de geheimen van potentiële vijanden. Hacken van digitale informatiestromen kan zomaar leiden tot de daadwerkelijke vernietiging van machthebbers en hun militaire-industrieel complex.

     De uitspraak ‘Spreken is zilver, zwijgen is goud’ is zeker van toepassing op goede relaties. Iets voor elkaar geheim kunnen houden is vaak waardevol en opbouwend, in plaats van destructief. Je geheimpjes gewoon bewaren in je gedachten of op een andere veilige verstopplek — dat is soms toch het meest vertrouwd.

NIEUWE GELUIDEN (KERST 2016)

In de slanke kerktoren van de Grote Kerk van Breda ondersteunen eeuwenoude klokken de bijzondere uitstraling van dit gebouw. Met de toren in zicht en het geluid van de klokken in de oren, voelt de Bredanaar zich weer thuis. Dit jaar draagt het klokkengeluid, dankzij de 3FM-actie Serious Request, via radio en tv zelfs ver buiten de grenzen van de kerk bij aan het goede doel. Ook de muzikale grenzen van het klokkenspel zijn onlangs verlegd: de beiaard is voor toekomstige generaties uitgebreid met een extra octaaf. Het huis van mijn oma staat recht tegenover de ingang van de kerk. De beslissing om als familie één van de nieuwe klokken te schenken, als teken van verbondenheid, is rationeel goed te onderbouwen. Toch draait het veel meer om het gevoel. De gift in de vorm van een klok met de juiste klank, de Sol-toon, bezorgde de hele familie een kippenvelmoment. Een eeuwigdurende Sol-klank dankzij een eenmalige actie.

     In de kerstperiode lijken we meer ruimte te geven aan onze primaire gevoelens en wat minder aan de ratio, die vaak overheerst in ons drukke dagelijks leven. In 2016 werden we diverse keren verrast door mensen die gedurende het jaar lak hadden aan het rationeel onderbouwen van beslissingen met behulp van cijfers en analyses. In tijden waarin vertrouwen in de ander vaak ontbreekt en gevaar dreigt, blijken velen ongevoelig voor de overtuigingskracht van kille data, en maken ze keuzes op basis van hun gevoel. Dat is heel natuurlijk, want bij dreigend gevaar reageren onze hersenen op geurprikkels voordat de ratio ons gedrag kan beïnvloeden. Niet zo vreemd dat ons primaire gevoel andere reacties oproept dan onze secundair reagerende ratio.

     In de kersttijd hebben we meer liefde en aandacht voor onze medemens. Via voedselbanken, collectes en donaties willen we anderen laten delen in onze welvaart. Wanneer we goed willen doen, maken we vaak geen rationele keuzes. Zo zouden we bij wijze van spreken eerder een schreeuwende baby uit een brandend huis redden dan een schilderij van Picasso, ook al zou de waarde van dat schilderij het leven van talloze anonieme kinderen elders kunnen verbeteren. De spontane bijdrage aan Serious Request van de 6-jarige terminaal zieke Tijn is daarom zo bijzonder. Helemaal passend bij de huidige jonge generatie, wil hij niet alleen dromen en idealen hebben, maar deze ook uitvoeren. Nu zijn hart volgen, nu de wereld een beetje beter maken. Met zijn actie verbindt Tijn het sterke gevoel van medeleven met een individueel leed met een rationele overweging voor het collectieve resultaat. Zijn aanwezigheid zal volgend jaar voorbij zijn, maar de ruim € 2 miljoen die zijn lak-aan-test opleverde, zal nog vele jaren talloze kinderen helpen.

     Wat is er mooier dan met een tijdelijke actie blijvend bij te dragen aan een betere wereld? Dat is toch de essentie van het vieren van de geboorte van Christus. Ik wens u en uw dierbaren een verlicht, inspirerend en liefdevol kerstfeest en een gelukkig en gezond 2017 toe.

GENOT TUSSEN EN MET CULTUREN

Tegenwoordig moet je snel zijn als je je wilt inschrijven voor een crowdfundingproject; ze zijn vaak in een mum van tijd vol. Een financieel en inhoudelijk getoetst MKB-bedrijf haalt tegenwoordig via crowdfundingplatforms in een uurtje honderdduizenden euro’s op. Particuliere Dagobert Duck-geldpakhuizen staan te popelen om te profiteren van deze nieuwe investeringsmogelijkheden. Veel initiatieven richten zich op de wensen van toekomstige klanten om luxe te ervaren, en importeren graag rijke ervaringen uit andere culturen. De Grieken en Romeinen kenden deze kunst al, en wij houden ook van de beleveniseconomie.

     Afgelopen week verliep de inschrijving voor een luxe partycentrum plotseling stroef; het initiatief was specifiek gericht op de moslimgemeenschap. Nederlandse multiculturele investeerders waren niet snel te porren om te investeren in een luxe ervaring die slechts op één culturele gemeenschap gericht was.

     Sam Dillemans is een internationaal erkende Vlaamse schilder, bekend om zijn vaak in donkere aardetinten en met dikke verftoetsen geschilderde werken. Hij produceert op grote schaal en wil zijn creaties graag zoveel mogelijk met anderen delen. Daarom heeft hij het heft in eigen handen genomen om een permanente expositie van zijn werk te realiseren: Sams eigen museum. In Antwerpen, vlak bij zijn atelier en de plek waar Van Gogh enige tijd werkte, is een oud pand gerenoveerd tot tentoonstellingsruimte. Sam woont al 25 jaar in de wijk Borgerhout, ook wel ‘Borgerokko’ genoemd, een wijk met veel inwoners van buitenlandse, vooral Marokkaanse, afkomst. Het pand staat open voor een breed publiek en de expositie is vanwege de grote belangstelling verlengd. Sam durft te investeren in prachtige kunst voor alle culturen te midden van diverse culturele gemeenschappen.

     In het hart van Malaga kun je je onderdompelen in de rust van Arabische baden. De luxe Hammam Al Andalus, met warme en koude baden, verwarmde stenen banken en diverse massagetafels, overtreft alle verwachtingen. Met het personeel, het kaarslicht en de invallende zon waan je je twee uur lang in Efteling’s sprookjesachtige Fata Morgana, maar dan echt. Genieten van massages en baden uit een andere cultuur, samen met bezoekers uit alle windstreken, is een weldaad voor lichaam en geest. Als Hammam Al Andalus hier een filiaal wil openen, ben ik gelijk te porren voor de crowdfunding. Even haasten om te crowdfunden en dan snel multicultureel onthaasten.

 

DE KLEUR VAN BEELDTAAL

                                       

😀  😡  🙏  🙌  😰  😍

De film in het Picasso-museum in Malaga, zijn geboorteplaats, laat zien hoe Picasso ogenschijnlijk kinderlijk eenvoudig, de verf op het doek aanbrengt. De combi van gemaakte kleurkeuze en achterliggende gevoelens is niet zo eenvoudig te doorgronden. Onze lieftallige Spaanstalige gids gaf haar eigen draai aan de communicatie tussen schilder en kijker, alles was geniaal, maar of het klopt?

     Ons kleinkind zegt nu ‘mama’, haar eerste woordje, net als bijna elk kind waar ook ter wereld. De daaropvolgende woordjes zijn per moedertaal verschillend en begint de hapering in de internationale communicatie. Kleinkinderen van nu communiceren vaak sneller via beeldtaal op mama's smartphone dan met woorden. Foto's en icoontjes volstaan op de phone, praten is geen noodzaak. Eerst de icoontjes leren dan de woordjes. Met drie buitenlandse schoonzonen vanuit andere culturen is de kans groot dat ook onze toekomstige kleinkinderen van elkaar zullen verschillen. De berichtjes op onze familie Whats-app zijn een mengelmoes van icoontjes gecombineerd met woorden in het Tongaas, Iers, Duits, Engels en Nederlands. Ook kleurgebruik verschilt. De Ier gebruikt veel groen en de Nederlander oranje-kleuren die vaak teruggaan op eeuwenoude tradities en politieke verschillen. Achter de blauwe band die het Noor-Ierse groene voetbalshirt doet verschillen van het Ierse, gaan bloedige twisten schuil tussen katholieken versus protestanten. Geen Europees land was ooit zo verdeeld als het Ierse continent en toch zongen beide supportersgroepen tijdens de afgelopen EK samen hun teams toe. De kleur groen riep dezelfde gevoelens bij hen op, zorgde voor verbondenheid. 

     Iedere nationaliteit gebruikt zo een eigen kleurcombinatie, om uiting te geven aan hun nationale trots. Tijdens hun huwelijk pronkten mijn dochter en haar man met een rood/geel/zwarte kralenketting uit Tonga. Dezelfde kleurencombinatie die de Duitsers en Belgen gebruiken om hun nationale trots uit te stralen. Communicatie tussen nationaliteiten kan problematisch zijn als eenzelfde kleur een ander gevoel oproept. Als grootouder wil je natuurlijk geen ruzie tussen internationale kleinkinderen. Maar hoe dat te voorkomen? Misschien dat een wereldwijde standaardisatie van kleurgebruik in icoontjes een eerste belangrijke stap kan zijn. Kinderen leren zo al vroeg een universele beeldtaal, die ze later als kunstenaar kunnen gebruiken. En gidsen in musea? De gids in het museum van Picasso hoeft zich daarover geen zorgen te maken, die kan haar eigen vrije interpretatie, met trots blijven geven, waar of niet. Picasso wist als geen ander met simpele kleuren diepe gevoelens op te roepen, hij was dan ook geniaal. Dat vinden grootouders van hun kleinkinderen trouwens ook al snel. 

VERLICHTING

Zaterdagavond zitten we in de bus naar het centrum van Malaga omringd door modieus geklede jonge meiden. Met hun smartphone als moderne spiegel brengen ze nog snel de intens rode lippenstift aan. De uitstraling is opvallend vrouwelijker dan in West-Europa. Sommigen meiden gaan samen op pad, anderen alleen. Turend naar de einder kun je vaag de hemel boven een donker Afrika waarnemen, toch voelt het continent niet dichtbij. De overheersing door de Noord-Afrikaanse Berbers cultuur is alweer van eeuwen geleden. Toch zijn de eerste tekenen van een oprukkende Afrikaanse cultuur zichtbaar; de Afrikaanse kleuren en stoffen doen het goed in de nieuwste modeshows. Gaan we straks Afrika meer waarderen, hun creativiteit, hun ‘way of life’? Zal het donkere Afrika licht geven aan andere delen van de wereld?
     Met de komst van de smartphone hoef je ook in Afrika niet meer van je dorp naar de wereld, de wereld komt met de smartphone naar jou toe. Zonder last van oude digitale systemen kunnen ze hun nieuwe wereld op hun eigen wijze inrichten. Een digitale tool niet als vervanging van aloude spiegeltjes, maar iets totaal nieuws, een unieke kans om de smartphone te combineren met de sterke kanten van hun traditionele cultuur, normen en waarden. Misschien bieden hun kleine gemeenschappen, waar samenleven en optrekken belangrijker is dan de ik- cultuur, een uitdagend ‘verlichtend’ alternatief ten opzichte van onze individualistische bureaucratische metropolen.

   In het hedendaagse Spanje vervaagt de christelijke oorsprong van Kerstmis. Commercie overheerst, met Black Friday als start van de feestperiode. Op de avond voorafgaand aan Black Friday wordt de kerstversiering ontstoken, niet in de kerk maar in de winkelstraten verzamelen tienduizenden mensen zich om het licht voor het eerst te zien schijnen. De Calle Larios, is met ruim 1,7 miljoen lichtpuntjes (30 kilometer lichtketting) omgeturnd in een winkelstraat met ‘kerkelijke’ gewelven van kerstverlichting. In het commerciële kerstlicht trekt de komst van de Coca-Cola Christmas-truck meer aandacht dan het kerstverhaal zelf. Ondertussen staan even verderop  dagelijks schrijnende medeburgers in de rij bij het klooster van De Zusters van het Kruis die al 140 jaar dagelijks een voedselbank verzorgen. De rij wachtenden is confronterend, zeker als je de emotionele oproep tot medemenselijkheid in de film I, Daniel Blake van Ken Loach nog op je netvlies hebt staan. De film laat treffend zien hoe de moderne bureaucratie, hulpverlening geheel heeft teruggelegd in de handen van de hulpvrager zelf, gevangen in een digitaal doolhof vol professioneel argwanende loketmedewerkers. In een westerse wereld van ‘ieder voor zich en god voor ons allen” brengt het Afrikaanse voorbeeld – met meer aandacht voor medemenselijkheid en gemeenschapszin – ons westerlingen misschien uiteindelijk meer dan een overdadig verlichte Coca-Cola Christmas-truck.

DE GRENS VAN HET DOLEN

Dertigers zien door de bomen het bos niet meer in een wereld vol onbegrensde keuzes en alles maakbaar lijkt. In de tv serie ‘Marlijn: de dolende dertiger’, is Marlijn Weerdenburg op zoek naar antwoorden op de levensvragen van de dertigers, hoe krijgen ze hun leven goed op de rails, wat nu, wat straks en wat niet. Zo sprak ze met Merel, een jeugdvriendin van onze dochter, die alweer jaren yogalessen geeft op haar school in India. Elke dag rond vijf uur bij zonsondergang schakelt Merel bewust over van werk naar privé, om balans in haar leven te houden.

     Gelukkig trekt de economische groei weer aan. Tijdens de recessie tijd waren steden blij met elke nieuwe economische activiteit, zoals een attractieve aanlegsteiger voor cruiseboten vol met luxe toeristen, meestal zestigers en zeventigers. Voor hen betekent een cruise-vakantie onbegrensde keuzes en de plaatselijke middenstand speelt daar graag op in, het centrum komt gelijk weer tot leven. Maar nu de economie aantrekt ziet Amsterdam de keerzijde. Door de extreme groei van het aantal cruiseboten loopt het stadshart krakend vast, vooral rond vijf uur is als het woon-werkverkeer piekt en winkels sluiten. De Amsterdamse grachtengordel verliest daarmee de ideale mix tussen werkvolk, bewoners en toeristen.

     Hier in Malaga liggen soms vijf cruiseboten tegelijk in de haven. Overdag dolen de duizenden toeristen door de stad, wat je al ziet aankomen door het overmatige aantal straatmuzikanten, bedelaars en koetsjes. Ook hier raakt de tussen werkvolk, bewoners en toeristen tijdelijk zoek. Gelukkig voor Malaga volgt het verdienmodel van cruiseboten het Noord-Europese tijdsschema. De boten varen om vijf uur weer uit, cruise passagiers kunnen aan boord hun geld spenderen aan eten, drank en casino. Na vijf uur begint volgens het Spaanse tijdschema pas het echte leven, de winkels blijven tenminste open tot 9 uur en pas daarna ga je eten in één van de vele restaurants. Zo profiteert Malaga van twee werelden, een economische stimulans overdag en ’s avonds een ontspannen balans tussen werk en privé in mediterrane sferen. 

     De oplossing voor het onbegrensde ligt voor de dertigers (en anderen) niet in het ontkennen van grenzen, maar in het stellen van vaste dagelijkse tijdsschema’s die passen bij je eigen doelen. Door je dag bewust in te delen, voorkom je dat je verstrikt raakt in keuzestress en fileleed, en vind je makkelijker balans.