FIETSEN

Heerlijk om in het vroege voorjaar vrij en ongebonden in de natuur te fietsen. Voor veel fietsers is het knooppunten-fietsroutenetwerk razend populair: je fietst simpelweg van het ene nummer naar het andere, aangegeven op speciale bordjes. Je hebt geen kaart meer nodig. Opvallend is hoe strikt sommige fietsers zich aan de bordjes houden en geen moment lijken af te wijken van de uitgestippelde paden, zelfs in een bekende omgeving waar ze vroeger hun eigen route volgden. De zekerheid van het systeem wint het van de eigen autonomie. Fietsen we eigenlijk nog wel echt vrij?

     Dit jaar begint het voorjaar vroeg, en niet alleen omdat de koude winter is uitgebleven. De volle maan verschijnt dit jaar al snel na het begin van de lente, waardoor Pasen en Carnaval vroeg vallen. Afgelopen week was het dus al Carnaval en daarom hadden de scholen in het Zuiden vrij vanwege de carnavalsvakantie. Ook andere scholen in het land hebben recht op hun week vrij, de ‘krokusvakantie’, maar dan liefst in een andere week om de vakantiedruk te spreiden. Inmiddels lijken de bureaucraten de oorspronkelijke reden voor de carnavalsvakantie in het Zuiden uit het oog te hebben verloren. In hun regelzucht om de vakantie in het voorjaar te spreiden, hebben de landelijke roostermakers de scholen in het Zuiden voor komende week vrij geroosterd, terwijl de carnavalsvakantie dan al voorbij is.

     Informatiesystemen denken voortdurend met ons mee om ons leven zo voorspelbaar en makkelijk mogelijk te maken. De smartphone houdt onze agenda bij en geeft automatisch het juiste moment aan om te vertrekken, rekening houdend met de verkeersdrukte en ons vaste vervoermiddel. Ook de nieuwsrubriek op de radio doet vrolijk mee en meldt: “Vanwege de start van de voorjaarsvakantie in Midden- en Zuid-Nederland worden extra files verwacht naar de wintersportgebieden”. Dit alles is mogelijk dankzij realtime data van verkeerssensoren en mobiele netwerken, vakantieroosters en e-mailverkeer. Wedden dat er komende week tal van files staan voor de bruggen over de grote rivieren? Het systeem zal het niet begrijpen. Toch fijn, dat vrije en ongebonden gevoel—dwars door formele afspraken heen je eigen weg fietsen.

BUCKETLIST MET ONBEWUSTE LEVENSJAREN

Wat wil je worden als je groot bent? Ieder kind op de basisschool kan die vraag direct beantwoorden. Van jongs af aan worden levensdoelen namelijk al gekoppeld aan carrièreambities. Gepensioneerden daarentegen schetsen terugkijkend op hun levensloop vaak een heel ander beeld. Ik sprak afzonderlijk en open met twee gepensioneerden over hun leven en over de essentie van het bestaan. Beiden hadden in hun werk hun droom gerealiseerd, een toppositie: de één in de bancaire sector, de ander in de medische wereld. Ze hadden materieel alles bereikt waar starters alleen van kunnen dromen, maar uiteindelijk kwam de essentie van het leven voor hen neer op het plezier van en de inzet voor hun nageslacht. De binding met hun geboortegrond en de waarden en normen uit hun kinderjaren bleken toch van groot belang voor de verdere invulling van hun levensdoelen.

     Veel bucketlists staan vol met het vergaren van nieuwe ervaringen, zoals het lopen van een marathon, het bezoeken van wereldsteden en het maken van verre reizen. Waarom juist die nieuwe ervaringen? Zijn we ons wel voldoende bewust van onze eerdere ervaringen? Misschien is het herbeleven van wat onbewust is opgeslagen wel veel belangrijker om meer uit het leven te halen. Toegegeven, van mijn eigen kinderjaren herinner ik me niet veel. Toch blijkt in die periode veel onbewust te zijn opgeslagen, ervaringen die de rest van je leven kleuren. Die kinderjaren zijn echter niet gemakkelijk terug te halen, zeker uit een tijd waarin we niet elke beweging met een foto en tekst op sociale media vastlegden.

     Gelukkig leeft mijn moeder nog en beschikt zij over een gedetailleerd langetermijngeheugen. Tijdens een lunch met mijn 93-jarige moeder en een buurmeisje dat ze voor het laatst zag toen die nog vier jaar was, bleek dat onbewust opgeslagen herinneringen ook op latere leeftijd bewust gemaakt kunnen worden. Het werd een lunch waarin ervaringen uit onze vroegste levensjaren, na veertig jaar heel bewust en concreet werden. De vraag “Wie was ik toen ik klein was?” bleek een soort bucketlist met onbewuste herinneringen, die meer nieuwe levenservaring opleverde dan de vraag “Wat wil je worden als je groot bent?” “Wat is echt belangrijk in het leven, tante Bep?” “Liefde én aandacht, échte aandacht.”

Blog  http://www.elkedageenfoto.com/2016/01/29/drieennegentig

QUE LE FEU CONTINUE

In 2015, een heftig jaar, stond onze planeet op diverse plekken in vuur en vlam. We werden ons pijnlijk bewust in welke wereld we leven. President Hollande zei bij de afsluiting van de klimaattop: “Dankzij deze planeet, mogen we samenkomen om over het klimaat te spreken”. Of, zoals de onlangs overleden schrijver en arts Oliver Sacks zei: “Het is een enorm voorrecht en avontuur om als denkend wezen op deze mooie planeet te leven’. Bewust zijn van onze relatie met moeder aarde, én het verschil tussen arm en rijk op diezelfde aarde opheffen. Het is een uitdaging om het welvaartsverschil tussen het Noordelijk en Zuidelijk deel van Moeder aarde (én trouwens ook van Rotterdam) weten te dichten.
     Voor je het weet wordt het vuur aangewakkerd in plaats van gedoofd, zo sloeg begin 2015 in Parijs het noodlot toe met de aanslag op Charlie Hebdo. Daarna volgden aanslagen in Kopenhagen, onthoofdingen van Koptische Christenen en mensonterende aanslagen en overige gruweldaden door IS. Dit leidde tot een vluchtelingenstroom die Europa bijna boven het hoofd groeide. De recente aanslag in vrijwel onze achtertuin, in Parijs, deed ons meer dan eens beseffen dat we wereldburgers zijn geworden. We moeten leren omgaan met de angst van terrorisme en daar de vrijheid van het vrije woord tegenover zetten. Inspirerend dat de Parijzenaars hun veerkracht toonden, weer kozen voor het Parijse leven, hun ‘joie de vivre’, hun bewijs dat de liefde alles overwint.

     Het verlies van mensenlevens zoals in Parijs grijpt ons allen aan. De meesten van ons hebben angst voor de dood. De titel van deze blog, ‘le feu continue’, gebruikte de vrouw van mijn zwager bij zijn overlijden, vorige maand op 55-jarige leeftijd. In de vier jaar van zijn ernstige ziekte wensten ze elkaar in hun gezin in plaats van ‘veel gezondheid’, ‘veel liefde’ toe. Zo ontstond in hun gezin een sterke onderlinge verbondenheid die verder gaat dan de periode van fysiek samenzijn. Op het triest moment van afscheid, konden ze toch gelukkig zijn. Trots op de bereikte verbondenheid. Het vuur van de verbondenheid blijft branden. Liefde overwint alles.

     Vorige week zag ik op Schiphol voor het eerst de partner van mijn dochter uit Nieuw-Zeeland. Zaterdag heeft hij net over de Belgische grens, in een replica van de Lourdesgrot, onder de ogen van het Mariabeeld, aan mij haar hand gevraagd. Zondag mocht ik mijn dochter begeleiden op de bruiloft en overdragen aan haar man uit Tonga. Ondertussen zat mijn 93-jarige moeder te glunderen naar haar kleinkind en haar huwelijkspartner uit Tonga, achter ons sliep mijn pasgeboren eerste kleinkind rustig in de armen van haar moeder. Ook in mijn eigen gezinnetje blijft het vuur van de verbondenheid branden tussen alle hectiek van werk en privé door. De wereld verandert, ook mijn gezinnetje van Brabanders is een gezinnetje van Wereldburgers geworden, maar de kracht en verbondenheid van de liefde blijft. Even te beseffen dat sommige vuren, zoals het vuur van de verbondenheid, tot in lengte van jaren mogen blijven branden.

WAT KAN ROTTERDAM LEREN VAN AFRIKA?

Renate, gemeenteambtenaar, was het in 2014 op de nieuwjaarsbijeenkomst van de gemeente Rotterdam met me eens. Het afgelopen halfjaar van 2013 klom de Nederlandse economie uit een recessie. We voelden de eerste signalen dat ook de stad door het dal heen was; de Rotterdammers zouden binnenkort weer trots zijn op hun stad. Het Centraal Station, de Markthal en De Rotterdam zijn inmiddels opgeleverd, en inmiddels staan we hoog op de internationale ranglijsten. De aansprekende binnenstad-architectuur in een smart city, met een fantastische burgemeester als boegbeeld van ‘Make it happen’, heeft de Rotterdammer trots gemaakt op de architectonische pareltjes in de stad.

     Smart cities zijn wereldwijd in de belangstelling en vormen onderling netwerken. Het is een uitstekende ontwikkeling dat Rotterdam de banden met Shanghai verder versterkt. Smart is vaak synoniem met technologie, ondersteund door grote technologische bedrijven. Zo is IBM trots op het ‘control’ product dat ontwikkeld is voor de burgemeester van Rio, een soort ‘Houston controlcenter’ voor onder andere criminaliteit, watervoorziening en verkeer in de wereldstad. Het gebruik van big data-analyse zorgt ervoor dat de politieagent op de plaats delict al gereed staat om de crimineel op te vangen. De oplossing zit echter niet in de technologie, maar in het sociale aspect. Echte preventie van criminaliteit ligt in het realiseren van sociale gelijkheid, het overbruggen van het verschil tussen de ‘have’s’ en de ‘have-nots’. Als we daar niet in slagen, kan de evolutie naar een disruptieve economie gemakkelijk omslaan in een revolutie, aangewakkerd door een groeiende angstige ‘have-not’ generatie.

     Het zijn de voorzieningen aan de Noordoever die Rotterdam doen opsteken in de vaart der volken. Die culturele en sociale voorzieningen ontbreken op Zuid; er is zelfs geen gymnasium in dit stadsdeel, dat 300.000 inwoners telt. Terecht stelt burgemeester Aboutaleb dat een sterke lokale overheid moet zorgen voor goed onderwijs voor iedere inwoner. De oplossing ligt echter niet in een inhaalslag (zoals het bouwen van 1 tot 3 gymnasia), maar in het skippen van een ontwikkelingsfase in het onderwijs. Afrika leert ons dat het slimmer is om een ontwikkelingsfase van een voorziening (zoals vaste telefoons en het trekken van telefoonlijnen) over te slaan en meteen de volgende fase optimaal te benutten (zoals de smartphone). Vergeet die traditionele schoolgebouwen en creëer in diverse wijkgebouwen op Zuid hoogwaardig, innovatief onderwijs. Dit kan bijvoorbeeld door de leerlingen klassikale instructies via de digitale snelweg thuis aan te bieden. In wijkcentra kunnen ze de opgedane kennis toepassen en met elkaar delen (het idee van ‘flipping the classroom’). Rotterdam kan een voorbeeld voor de wereld worden als we met innovatieve onderwijsvoorzieningen op Zuid het welvaartsverschil tussen Noord en Zuid weten te verkleinen. Dat zijn de sociale pareltjes waar 010 straks echt trots op kan zijn.

DE NEVENVANGST VAN UBER

Afgelopen voorjaar was het met enkele collega’s genieten van het uitzicht over de rivierpromenade, de Bund, op het dakterras van een cocktailbar in Shanghai. Onze Chinese partner, een ziekenhuis met goede overheidscontacten, gaf groen licht voor de uitrol van de OOGbus: een laagdrempelige oogzorgvoorziening in de wijk, vergelijkbaar met de dorpspomp van vroeger. Een ‘portal’ dicht bij huis, met toegang naar alle noodzakelijke oogzorg. Met wellicht als ‘nevenvangst’: meer contact in de wijk en minder eenzaamheid. Na het vieren van deze stap met een aantal cocktails hoefden we ons op de terugweg geen zorgen te maken, de taxi bracht ons veilig terug.
     Sinds begin dit jaar woedt een taxioorlog in China. Über investeert 1,2 miljard dollar om de grootste te worden, terwijl concurrent Didi Kuaidi met 3 miljard dollar inzet op marktleiderschap. Ondanks grote verliezen investeert men flink in marketing, auto’s en chauffeurs. De Chinese leiding is westers geschoold (Harvard), heeft sterke banden met grote internetbedrijven en uitstekende overheidsrelaties. Chauffeurs rijden in de nieuwste elektrische modellen. Voor de overheid is deze taxistrijd, het gebruik van APP’s en smartphones, een stimulans voor de digitale economie. Tesla investeert ondanks verliezen, miljoenen dollars in nieuwe elektrische auto’s, zoals een 7-zitter met een bereik van 400 km. De Chinese markt lonkt. Straks rijden deze auto’s autonoom, zonder bestuurder of taxichauffeur.
     Tempo en omvang van uitrol van innovatieve ideeën in China zijn jaloersmakend. In dit investeringsgeweld lijkt de uitrol met één OOGbus in China misschien bescheiden, maar het achterliggende idee van meer sociale cohesie in de wijk, de maatschappelijke waarde, is zeer zeker interessant. De jaloezie spoel je niet met één drankje weg, maar wel met de droom van een ontmoetingsplek waar de OOGbus naast het oplaadpunt van de Uber-taxi staat. Dankzij het alcoholvrij dromen kom je veilig thuis, ook zonder taxi.

ONS GEVOEL VAN VEILIGHEID

Het jaar 2014 zullen we herinneren als een jaar vol geweld, individueel en collectief, dichtbij en ver weg. Het ontnam ons het gevoel van veiligheid maar onderstreept het belang van onderlinge verbondenheid. Het was een heftig en hectisch jaar waarin ons wereldbeeld snel veranderde. Wie had begin dit jaar kunnen denken dat onze Koning en Premier samen met Poetin nog manifest aanwezig waren op de Olympische Spelen in Rusland? Twee sociaal bewogen artsen, Els Borst, de voormalig minister van volksgezondheid, en Joep Lange, AIDS-bestrijder uit het AMC, kwamen beiden gewelddadig om het leven: Els werd vermoord in haar garage, Joep kwam om bij de ramp met MH17. We maakten kennis met het kalifaat, waar men rücksichtslos voor de camera mensen onthoofdt.

     Zelfs in Zwolle werd een straatmuzikant, de Bulgaar Zdravko Vazov, zomaar neergestoken. Het is begrijpelijk dat mensen zich zorgen maken over de toekomst, zeker nu economische zekerheden wankelen en steeds meer mensen zich eenzaam of onzeker voelen. Collectieve regelingen zoals zorgverzekeraars en pensioenen geven minder zekerheden dan vroeger, concerns met een lange historie vallen om in de concurrentie met bedrijven die pas amper bestaan en tien keer zo snel groeien. De disruptieve economie. Hoe om te gaan met die twijfel?

     Ondanks het geweld bracht dit jaar ons ook dichter bij elkaar. We beseffen weer hoe belangrijk het is om samen te werken en authentiek te zijn, jezelf te blijven, zoals een kind dat nog kan. Juist die eenheid is essentieel in ons leven. De recente ‘samen’ campagne van Jumbo, met steun van de voedselbank, werd kritisch bekeken, maar misschien is het gewoon oprechte betrokkenheid van de supermarkteigenaars. Directeur Frits van Eerd was na de steekpartij in Zwolle direct aanwezig om zijn mensen te steunen. Echt samen zijn geeft kracht en betekenis aan het leven. Verbondenheid is van alle tijden en juist nu in tijden van onveiligheid extra belangrijk.

ROOD OMHELZEN ?

Tijdens de WK-wedstrijd België-Rusland waren de straten in Vlaanderen, Wallonië en Brussel uitgestorven. Iedereen haastte zich naar huis of café om niets te missen. In cafés en op pleinen zorgden de Rode Duivels voor een ongekende verbondenheid tussen Vlamingen en Walen. Zelfs de Vlaamse en Waalse tv-zenders werkten samen en schakelden moeiteloos tussen Nederlands en Frans. De intense omhelzing van het duivelse rood bracht een Belgische identiteit tot leven die bijna vergeten leek.

     Infrarood kunnen we met onze ogen niet zien, maar in de zorg wordt het volop gebruikt om in het lichaam te kijken en betere diagnoses te stellen. Terwijl we dankzij infrarood juist meer van de patiënt van binnen zien, raakt door de complexiteit van het zorgsysteem de patiënt regelmatig uit beeld. De patiënt wordt te weinig omhelst.

     Met ‘nearby infrarood’, een interessante lichtzone volgens futuroloog Paul Ostendorf, kunnen we nog meer zien van de inwendige mens en alle levende en niet levende producten en materialen. Met scanners kunnen we de versheid van een appeltje checken tot de gezondheid van onze aders aan toe. Worden we daar gelukkig van? Al die data leveren ook veel onnodige informatie op. ‘Meer meten’ is ‘meer weten’, toch laat ‘minder weten’ je makkelijker allerlei dingen vergeten. Niet alle kleuren rood vragen om een intense omhelzing, er is ook nog iets ‘the right to be forgotten’.

HET TOILET

De skyline van Rotterdam, met ontwerpen van Rem Koolhaas en zijn collega’s, is op een zomerse juniavond nergens zo indrukwekkend te zien als vanaf de overkant van de Kralingse Plas. De wolkenkrabbers strekken zich in een breed panorama van links naar rechts uit, spiegelend in het water, terwijl je ze vanuit andere plekken in de stad meestal alleen achter elkaar ziet. Tegelijkertijd werd in Venetië de Biënnale geopend, hét hoogtepunt van de architectuurwereld. Elementen vormen de basis van deze architectuur, zoals Koolhaas als curator van de tentoonstelling wil laten zien. Toiletten, in alle vormen en maten, dienen als voorbeeld van architectuur door de eeuwen heen.

     Of ligt de basis van architectuur misschien nog dieper? Kloosterburen is een klein dorp met slechts 700 inwoners. Als noordelijkste katholieke enclave van Nederland zijn de dorpelingen trots op hun kerk uit 1868, ontworpen door de beroemde architect Pierre Cuypers. Ze koesteren ook hun ‘biervattenrollen’-wedstrijd en de carnavalsoptocht met 15 wagens. In de vorm van een coöperatie nemen de inwoners het initiatief om het dorp zelf te versterken. Anne Hilderink, het brein achter het idee van het Norbertijnse kloosterterrein Sint Jan, hield deze week voor studenten een gepassioneerd pleidooi over hoe de combinatie van wonen, werken, zorg en cultuur de leefbaarheid van het dorp behoudt en versterkt. Voor Anne ligt de bron van haar verbondenheid met Kloosterburen uiteindelijk in de grond.

     De skyline van Rotterdam begon echt vorm te krijgen met de eerste hoge wolkenkrabber, het gebouw Delftse Poort van Nationale Nederlanden aan het Weena. Herman Huizinga was destijds bij NN de eindverantwoordelijke opdrachtgever en had regelmatig overleg met architect Abe Bonnema over de vormgeving van dit 164 meter hoge kantoorgebouw. Herman, nog steeds een indrukwekkend persoon, heeft altijd oog voor detail gehad. Hij heeft me destijds duidelijk gemaakt dat de medewerkers zich prettig moeten voelen in een gebouw, en het toilet speelt daarbij een cruciale rol. De ‘mannelijke’ uitstraling van het Weena-gebouw was belangrijk, maar de inrichting van het toilet was essentieel. Want wat essentieel is, verbindt ons, zelfs tijdens ons dagelijks afscheidingsritueel.

GROOTVADERS

De liefde van onze dochter bracht ons naar een zowaar zonovergoten Dublin, waar we kennis maakte met de grootvader van haar Ierse vriend. Hoewel de Ieren flink geleden hebben onder de crisis, wapperde de Europese vlag trots op de gebouwen. De Guinness vloeide rijkelijk, het barleven draaide volop en de economie bloeide zichtbaar. De glimmende aardbeien van de veiling uit Hoogstraten vonden gretig aftrek in O’Connell Street in het hart van de Ierse Hoofdstad.

     Een paar dagen later mocht ik, tijdens de Nassaulezing in de Grote of OLV Kerk in Breda, de hand schudden van Jeroen Dijsselbloem, minister van financiën en voorzitter van de Eurogroep. In zijn pleidooi, onder de goedkeurende blik van zijn moeder, benadrukte hij het belang van het steeds maar weer aanpassen van je werk aan veranderende omstandigheden. Hij illustreerde dat met ‘de 7 magere jaren van zijn grootvader als pottenbakker in Bergen op Zoom. Het Europa van nu moet niet staan voor concentratie van macht in Brussel, maar draaien om de samenwerking tussen de lidstaten. Het “Europa van de vrede” van toen, wordt het “Europa van de banen” van nu; samenwerken om meer mensen te laten werken.

     Fietsend langs de aardbeienvelden ten zuiden van Breda, waren de Poolse landarbeiders flink aan het werk om de zomerkoninkjes op tijd naar de veiling van Hoogstraten te krijgen. Hun grootvaders waren de bevrijders van Breda, precies 70 jaar geleden begonnen met D-day in Normandië. Zij kregen via het Europa van werk, wij kregen van hun grootvaders de vrede. En de lokale boer? Die verkocht de eigen aardbeien ook in zijn winkeltje aan huis, samen met zijn vriendin uit.... Ierland. Samenwerken is mooi, maar samen liefhebben daar genieten al die grootvaders, kinderen en kleinkinderen toch het meest van, met of zonder aardbeien.

 

LOPEN SCHEPT RUIMTE VOOR BELEVEN

Voor veel mensen is de dood de grootste angst, gevolgd door blind worden. Tijdens de expositie Dialoog in het Donker liepen ziende bezoekers jaren geleden samen met een blinde gids door een compleet verduisterde nagebouwde straat. In het pikkedonker ontdekten ze ineens hun andere zintuigen: ze hoorden meer, roken intenser en voelden alles veel duidelijker. Zonder de afleiding van visuele prikkels kregen andere prikkels de volle ruimte. Na de tocht tikte de blinde gids verder met zijn stok, terwijl de zienden in verwondering achterbleven. Het was een unieke ervaring.

     In mijn ziekenhuis staat klantbeleving centraal, vooral voor patiënten met de angst om hun gezichtsvermogen te verliezen. We richten ons volledig op het verminderen van deze angst. Zo bieden we valet-parking aan om stress over te laat komen weg te nemen, geven we uitgebreide voorlichting om patiënten vooraf gerust te stellen over wat ze kunnen verwachten, en adviseren we patiënten altijd een begeleider mee te nemen om informatie beter te kunnen verwerken en delen. Zelfs op het laatste contactmoment denken we aan de patiënt: na de operatie ontvangen ze een sleutelhanger in de vorm van een oog. Deze kleine attentie nodigt uit om er onbewust mee te spelen en stimuleert het gesprek over de ervaring met anderen.

     De ontwikkeling van binnensteden baart veel gemeentebesturen zorgen. Hoe kunnen we leegstand tegengaan? Winkeliers zullen moeten inspelen op de opkomst van de belevingseconomie. Shoppen moet een combinatie worden van een unieke ervaring en service tot aan de voordeur. Creëer een omgeving die aantrekkelijk genoeg is om mensen uit hun huizen te krijgen, ontmoetingen te stimuleren en onderling contact makkelijker te maken. Tegelijkertijd kan de winkelier het gemak van shoppen vergroten door diensten aan te bieden zoals thuisbezorging en online passen en bestellen. Bevorder bovendien het wandelen in de winkelstraten, want te voet beleef je meer en krijgen je zintuigen de kans om optimaal te werken. Een consument die fietst of rijdt, is vaak vooral bezig met het verkeer en mist de subtiele prikkels van de omgeving. Stimuleer soepel contact tussen voetgangers. Beleving is één ding, maar het delen van die beleving met anderen maakt het echt waardevol.