FAALANGST

Opeens lijkt de aanval op de wereldwijde prestatiecultuur van alle kanten te zijn geopend. Kranten, tijdschriften, boeken en televisie besteden volop aandacht aan de angst om fouten te maken. Mensen willen laten zien waar ze goed in zijn en proberen fouten te vermijden, terwijl onderzoek aantoont dat je juist het meest leert van fouten en hierdoor innovatiever wordt. Het taboe rond fouten en de angst om te falen moet doorbroken worden, want deze remt creativiteit en innovatie en staat uiteindelijk succes in de weg.

     In het voetbal, waar fans succes adoreren en verlies negeren, klonk deze week een andere toon in Duitsland. Bij overwinningen staan voetballers in het middelpunt van de aandacht, maar bij tegenslagen worden ze verguist en geïsoleerd. Achter populariteit en succes kunnen echter ook eenzaamheid en wanhoop schuilgaan. Als doelman heb je slechts één kans op selectie: je staat tussen de palen, of je staat er niet. Het vergt veel om met die druk te leven. Dat werd pijnlijk duidelijk tijdens de indrukwekkende begrafenis van Robert Enke, doelman van Hannover 96 en het Duitse nationale elftal. De rechtstreekse uitzending op ARD liet zien hoe zijn weduwe, teamgenoten en tienduizenden toeschouwers met behulp van inspirerende sprekers op grootse wijze afscheid van hem namen. Ze maakten tegelijkertijd een krachtig statement over de worsteling van de mens met faalangst. Enke ontnam zichzelf uiteindelijk het leven, gekweld door angst voor tegenslagen en voor de onthulling van zijn eigen angst.

     Elke dag stappen vier mensen uit het leven, maar daar wordt in het openbaar nauwelijks over gesproken. Op stations wordt alleen omgeroepen dat een trein een persoon heeft aangereden; flinke vertraging, maar de ware reden blijft onbesproken. Teresa, Enkes dappere weduwe, was vanaf het eerste moment open over de oorzaak van zijn dood en maakte zelfmoord bespreekbaar. Door haar openheid leek een hele natie verlost van de druk om altijd te moeten presteren. Ze gaf jong en oud de kans om bij elkaar de kracht te vinden hun eigen angstgevoelens te uiten. Wie zijn angst laat zien, wordt opeens niet als zwak beschouwd, maar juist als sterk. Het omgaan met tegenslagen blijkt uiteindelijk meer bij het leven te horen dan het genieten van prestaties.

STEDEN

Back to basic, terug hoe het eens was. Wonen, werken, vrijen en ander vertier, alles gemixed in een beperkte ruimte. Weg met de concentraties van kille, glazen kantoren in aparte kantoorwijken, winkels in aparte shopping malls en wonen apart in ver afgelegen sub-urbs. Liever het levendige Greenwich village van New York dan uitgestrekte resorts van Los Angeles. Liever flirten op straat op weg van huis naar werk dan vastzitten in de file op brede uitvalswegen. Even dat non-verbale contact, die oogopslag, dat quasi toevallige lichamelijke contactmoment.
     San Francisco is zo’n stad waar trends gemaakt worden. De overwegend lage, compacte binnenstad zorgt voor een warme, menselijke omarming. De verlaten pier oogt koud en zakelijk, geeft wel een wijds gevoel, maar de meeste mensen vermaken zich niet op zo’n vlakte. De ene dag is de pier leeg en verlaten, de andere dag overvol met talloze kraampjes met allerlei milieuvriendelijke groenten, organic is overal dé kreet. De aloude kraam als alternatief voor de winkel vol bling bling. De op houtvuur gebrande amandelen als alternatief voor een big Mac. Back to basic, de mens als een natuurlijk etend kudde dier. 
     De voordelen van de traditionele Europese binnenstad zijn evident, een natuurlijke levenswijze waar de zaterdagmiddag vol is met shoppende mensen. Winkelen als fun activiteit. Boven zo’n winkel woonde mijn oma, een ideale ‘spot’ plek om risicoloos de voorbij kuierende mensenstroom te bespioneren: zeurende kinderen, vrouwen in bontjassen, meisjes in hotpants, jongens in strakke spijkerbroeken en vriendjes die flirtten met steeds andere vriendinnetjes. De hele dag gewoon naar mensen kijken. De bewoners verdwenen uit de stad, maar de bovenwoningen zijn inmiddels weer erg in trek. We gaan de bovenwoning weer bewoonbaar maken, terug naar dat basic gevoel van samenleven.

BRUSSEL

Brussel, ooit bezongen door Jacques Brel als een bruisende stad, vrije en vrolijke stad is door de jaren heen sterk veranderd. Toen wilde Brussel, eens de hoofdstad van de lage landen, al modern en internationaal zijn. Thans strijkt de Europese top uit alle EU-landen met grote regelmaat neer in de hoofdstad van Europa. Dat doet de stad veranderen, tot een intercultureel epicentrum. Brussel is een smeltkroes van culturen en identiteiten, een ‘grootstad’ met meer dan 180 nationaliteiten, waar culturen en gemeenschappen samenleven. Al blijft Frans de voertaal en is menig Brusselaar begiftigt met een stedelijke francofone arrogantie, verandering is op til. De uitdijende Vlaamse economische macht is voelbaar, zowel op de terrassen van de Grote Markt als op het Brouckèreplein.
     Verandering is niet iets wat iedereen aanspreekt. Gelukkig zijn er van die activiteiten die zelden of nooit wijzigen, niet wat betreft tijdstip, niet wat betreft deelnemers, niet wat betreft regels. Alles op de routine. Jaar in jaar uit badmintonnen we met dezelfde mannen, met dezelfde regels. Alleen de locatie is in de afgelopen dertig jaar twee keer veranderd. Als hoge uitzondering spelen we deze woensdagavond in Brussel tegen een verzameling Waals en Vlaamssprekende badmintonners, een hogere zaal, andere mensen en andere regels. Want al was de puntentelling bij badminton al jaren geleden veranderd, niet bij ons, wij telden nog gewoon tot één en twintig in plaats van modern tot vijftien. Waarom zouden we. 
     Regeringsleider zijn is een hectische maar ook bevoorrechte job. Na een aantal jaren in de nationale schijnwerpers te hebben gestaan en met je internationale collega’s intensief te hebben opgetrokken, gaat er toch iets knagen. Inmiddels is Balkende op basis van zijn jarenlange ervaring een gerespecteerd collega geworden tussen zijn internationale vrienden, wordt geconsulteerd over de grote wereldvraagstukken. Thuisgekomen uit Brussel liggen de Kamervragen met futiliteiten uit één of ander gehucht op hem te wachten. Dan liever een bruisende baan, vrij en vrolijk in Brussel. Of is Nederland nog niet toe aan a change? Yes, we can, of kan het nie?

 

BREIN

Het brein is tegenwoordig een trendy onderwerp. In een volle zaal geeft een professor een lezing over onze hersenen. Een robotarm kan al een bal vangen, zo ver zijn ze al. En van balletjes vangen word je ook vanzelf slimmer. De NRC meldde namelijk in haar wetenschapsbijlage dat je al slimmer wordt na een week of zes jongleren. De witte stof, die noodzakelijk is voor het transport van informatie in het brein, wordt dan structureel uitgebreid. Denken en doen blijken meer met elkaar verbonden te zijn dan we eerder dachten.

     Een lange vliegreis is een ideaal moment om me te verdiepen in een nieuw tijdschrift (Mind magazine, oktober 2009). Dit keer is het menselijk brein het onderwerp van aandacht. Naast e-learning blijkt er ook zoiets als embodied learning te bestaan, waarbij je sneller leert door de associatie van woorden met gevoelens. Mannen tonen echter minder gevoelens dan vrouwen. Vrouwen besteden bijvoorbeeld drie keer zoveel woorden aan gedachten en emoties als mannen. De verklaring lijkt simpel: mannen hebben geen bruisend gevoelsleven. Ze combineren taal daarom eerder met krachtsinspanningen dan met gevoelens. Omdat ze hun spieren gebruiken om betekenissen te onthouden, willen ze later nog steeds gemakkelijker dan vrouwen hun handen gebruiken wanneer ze iets willen uitleggen.

     Een populair blad met een wetenschappelijke inslag gaat vaak verder dan een diepgravend betoog van een echte wetenschapper. Vermaak en wetenschap komen steeds meer naar elkaar toe. Met leuke performers probeert men congressen op te leuken; ze maken het ons brein makkelijker om informatie op te nemen. Nog even en professoren zullen zelf performers worden die hun act combineren met een wetenschappelijke boodschap. Deze week was er zelfs het eerste internationale lachcongres voor clowns. De symbiose is al begonnen, het moet niet veel gekker worden in het wetenschappelijk brein.

SPUGEN

Een geldautomaat spuugt eerst je pasje uit en daarna het geld, zodat je je pasje niet vergeet, de meeste zijn immers vooral gefocust op geld. Toch kan het ook andersom mis gaan, mijn dochter vergat in de Albert Heyn bij de flappentap het gepinde geld mee te nemen, afgeleid door een spoedtelefoontje. Op weg naar de volgende bestemming kwam ze achter haar stommiteit, zie dan je geld maar eens terug te krijgen.
     Toen de World Trade Center torens in New York nog fier overeind stonden had mijn vrouw haar eerste ervaring van een buitenlandse flappentap die zomaar je pincode wist en op een zonnige zondagmorgen op de zuidpunt van Manhattan zowaar dollars deed verschijnen. Met extra vertrouwen in de hedendaagse techniek namen we de supersnelle liften naar de bovenste verdieping. De WTC-torens en het magnifieke uitzicht zijn na ‘ 9/11’

verdwenen, maar overal ter wereld kun je nu internetten, flappen tappen, pinnen en vind je dezelfde winkelketens als thuis.
     Vers gebakken bruin brood, pepernoten, chocoladeletters, hutspot, vlees, kaas, en zelfs verse AH blanke vla; het is allemaal te krijgen in Curaçao. Een Albert Heyn winkel zoals alle anderen maar dan in Zuid-Amerika, inclusief een aardige filiaalchef uit Twente, je waant je in één keer in Nederland. Alle versproducten via de lucht, al het andere spul vanuit het landelijke AH-distributiepunt via de boot in twee weken naar de overkant. De evenaring van het gevoel van een Amerikaan die in China een Mc Donald binnenstapt. Helaas voor mijn dochter loopt de flappentap niet via AH maar via de plaatselijke bank, die de plots ingeslikte flappen pas wil teruggeven na een klachtenprocedure bij je eigen Nederlandse bank. Het is net echt roggelen. Flink spugen gaat wel lekker, maar het weer plots doorslikken van zo’n spuug is andere koek.

STOKEN

Regen, wind en een dicht wolkendek op de Friese wateren is voor de zeiler toch een lekker weertje. Zeker voor de schipper van een bijna honderd jaar oud zeilschip. Met vier bolle zeilen glijdt het schip door het water, terwijl de eerste drankjes en hapjes reeds verschijnen. Drank hoort volgens overlevering bij deze traditionele wijze van verplaatsing over het water. Terwijl allerlei zeiltermen door de lucht vliegen warmen de Berenburgjes de innerlijke mens op. De zeiler geniet van de natuur én van de gestookte natuurproducten.

     Stoken doen enthousiastelingen ook bij een andere oudere vorm van vervoer. Ketelbinkies zijn nog te vinden op schaarse plekjes waar ze samen met andere oudere jongens al lang vervlogen treintjes over smalspoor laten tuffen. Kleinere stoomtreintjes die op smalsporen in mijnen, op fabrieksterreinen en dwars door de duinen hun rookpluimen uitspuugden. De boel een beetje opporren kan een hele belevenis zijn. Zeker wanneer het kolen betreft die uiteindelijk in stoom omgezet moeten worden. Serieuze techneuten waar de liefde voor de techniek, het stoken, het lijkt te winnen van de liefde voor de borrel.
     Borrels kunnen ook flink stoken, ook in liefdesrelaties. De alcohol mag dan soms het eerste contact wat vergemakkelijken, op den duur kan flink alcoholverbruik de spanning tussen de partners goed opporren. Ook alcohol heeft de dubbele vergrijzing ontdekt als groeimarkt. Dan zie ik toch liever de oudjes in de ketel stoken, dan de producten van de ketel consumeren. Blijven ze tenminste wat makkelijker op koers.

ZWART GAT

Liefde op het eerste gezicht, een onverklaarbare gebeurtenis, maar o zo herkenbaar voor degene die het is overkomen. Het voelt als een onzichtbare kracht die twee mensen direct verbindt, een ervaring die je niet kunt zien, maar wel intens kunt voelen. Het lijkt alsof er energiebanen in balans komen, een combinatie van weldadige rust en vlinders in de buik, die voor buitenstaanders onzichtbaar blijft, maar voor de betrokkenen overduidelijk aanwezig is.
     Deze metafoor past verrassend goed bij een recente vondst van astronomen: een nog onbekende kracht in het heelal, die alles tezamen houdt, donkere energie. Deze mysterieuze energie bepaalt de ontwikkeling van het heelal en heeft invloed op de donkere materie en alle sterrenstelsels. De energie van het zwarte gat op ontelbare lichtjaren van ons vandaan blijkt uit een ander soort materie te bestaan dan eerst gedacht werd. Zwaartekracht lijkt niet de enige verklaring, de onbekende nieuwe kracht is als een onzichtbare hand van invloed op de donkere materie. Wellicht schuilt hierin de sleutel tot het begrijpen van de kosmos. Voorlopig kijken we in een zwart gat om iets niet te zien wat er wel is.
     Stel wat vreemden (representanten) in een groep op, verdeel rollen, laat de probleem eigenaar toekijken en wacht op wat komen gaat. Uit de wijze waarop de representanten zich bewegen ten opzichte van elkaar en hun gevoelens en attitudes ten opzichte van elkaar uiten, dragen ze oplossingen aan voor langslepende familieproblemen. In situaties waar de liefde allang weer van het toneel is verdwenen. Zo'n groepsopstelling gebeurt allemaal zonder dat de spelers de vraagstelling en de setting überhaupt kennen. Of het nu gaat om liefde of het universum: soms is het belangrijker wat we voelen of vermoeden dan wat we kunnen zien.  Je ziet iets gebeuren wat er niet lijkt te kunnen zijn. Onverklaarbaar en toch zichtbaar. Zouden zwarte gaten, toch dichterbij zijn dan astronomen ons doen willen geloven?

EEN KWESTIE VAN GELUK

Aan het eind van de middag verliep de terugvlucht naar Rotterdam heel soepel. Er leek geen vuiltje aan de lucht. De collega die achterbleef, was echter bezorgd geweest. “Je mag van geluk spreken dat jullie net op tijd weg waren”, vertelde hij over de telefoon, “De hel brak hier los in de vorm van een zwaar onweer, vlak nadat jullie waren vertrokken”.

     Op de vliegtuigstoel lagen verschillende kranten met artikelen over de nieuwe modepresentaties in New York. Prominent stond mannequin Mirthe Maas, gekleed in Donna Karan, afgebeeld op een foto in de Frankfurter Allgemeine, een vooraanstaande Duitse krant. De Telegraaf schreef over dé doorbraak van Mirthe als topmodel voor diverse grote merken. In een eerdere intranetcolumn voorspelde ik anderhalf jaar geleden al dat dezelfde Mirthe, een vriendin van mijn dochter, binnen enkele jaren op de covers van internationale modebladen zou verschijnen. Zo’n voorspelling heeft nog minder kans dan een winnend lot in de Staatsloterij.

     Mijn zoon verplaatste zich op datzelfde moment niet door de lucht, maar met de auto. Hij kreeg trek in een ijsje en stopte kort bij een benzinestation om er een te kopen. Nauwelijks was hij weer vertrokken, of een auto ramde twee minuten later met groot geweld datzelfde benzinestation. Er vielen doden en zwaargewonden onder de mensen die net iets langer in de rij stonden dan hij. ‘Allemaal godsbewijzen’ zou Thomas van Aquino gezegd hebben. ‘Gewoon een kwestie van veel geluk’, zegt een ander, of toch een bijzondere beschermengel op mijn schouder?

DE MERKENCLUB

Wil jij ook zo graag van elke dag een bijzonder dag maken, ruiken, proeven, kortom al je zintuigen optimaal gebruiken? Voor veel mensen is dat een reden om lid te worden van de Nespresso-club, een club van koffieliefhebbers die allen dezelfde passie koesteren voor een uitzonderlijke koffiebeleving.

     Vroeger verzamelden mensen zich primair rondom een geloofsrichting en de clubs daaraan gelieerd zoals fanfares, scoutinggroepen en sportclubs. Het geloof verdween naar de achtergrond, de katholieke fanfare ging blazen met de protestanten en de openbare voetbalclub schoot met een katholieke aanvaller zich naar de top van de eredivisie.

     Bedrijven wilden ook nog wel eens clubs vormen voor hun medewerkers en hun familie. De Philips Sport Vereniging uit Eindhoven is zo’n oude bedrijfsclub. Bedrijven zijn nu in het gat gesprongen wat ontstond met het verdwijnen van de sociale banden tussen religieuze stromingen. Ze verzamelen geloofsgenoten, hun consumenten, rondom hun producten zowel op internet als in hun moderne “merken-kerken” zoals de Nespresso Boutique’s. Nog even en de eerste ontgroening voor nieuwe Nespresso-clubleden dient zich aan. Lekker verplicht kuipjes snoep happen uit een bak koffiedrek. Je bent niet meer wat je denkt, je bent wat je kiest gebruikt, lijkt het devies. Geen onverwachts credo indien je de markt z’n gang laat gaan bij het vormgeven van de overgang van een materialistische naar een meer spirituele wereld.

WACHTEN

Een zonovergoten wit strand, een stevige verkoelende bries en een ontspannen sfeer: het ideale vakantieplaatje. De vakantie is nog niet om, of de reisbranche probeert ons alweer te verleiden een nieuwe bestemming uit te gaan zoeken. Allemaal mooi en prachtig zolang je vergeet dat die vakantiebestemmingen niet bij jou in de achtertuin liggen. Vakantie betekent ook veel wachten; in een ellenlange rij voor de balie op Schiphol of in een kilometerslange files bij de Gotthardtunnel. De emoties kunnen in die rijen soms hoog oplopen.

     Treinmachinisten, zo alleen op de bok, kunnen fantastisch genieten van prachtige weidse uitzichten op een verder verlaten landschap. Zo af en toe kom je een tegenligger tegen, rij je langs een snelweg of door een stadje maar verder biedt het uitzicht veel ongerept natuurschoon. Maar hun werk kent ook een schaduwzijde: de grote angst van de plotsklaps opduikende man of vrouw die jouw trein wil gebruiken om het leven te bekorten. Een ervaring die je niemand gunt. Het beeld lijkt door de hoofden te spoken van mijn medereizigers die ook op deze late avond drie uur moeten wachten op de eerst vrijgegeven trein. Een perron vol ingehouden emoties aan het eind van een lange werkdag, een mix van vermoeidheid en gemengde gevoelens voor machinist, hulpverleners en slachtoffer.

     Met flitsende buitenlandse stages werft het hoger onderwijs nieuwe studenten. Zo zit één van mijn dochters op zo'n stageadres op de witte stranden van de Antillen. Plotsklaps heeft ze een angstaanjagende zenuwontsteking. Met spoed naar de SEH, een second opinion, alles komt in een stroomversnelling, maar immens blijft de grote fysieke afstand tussen je kind en jij als ouder. De repatriëring kan niet snel genoeg geregeld zijn, soms duurt wachten op die liefdevolle knuffel op Schiphol echt erg lang. De grootste emoties komen los, als het dierbaarste wat je hebt, je kind, weer veilig thuis op de bank zit. Nu nog wachten op herstel.