SISI

Ondanks alle gidsen, websites en tips van vrienden blijft het spannend om in een compleet nieuwe omgeving aan te komen. De eerste indruk is overweldigend en veel duidelijker dan je ooit vooraf verzameld krijgt. Na de donkere en koude wintermaanden wilden we aan het begin van de meteorologische lente wel een weekendje weg. Nog te vroeg voor een zonnige warme strandwandeling dus wordt het een onbekende stad verkennen. Wenen is zo’n city waar je anders niet zo makkelijk op doorreis door heen komt. 

   Oorlogje voeren was in het verleden vaak dé manier om aan landjepik te doen. De Habsburgers waren 600 jaar heer en meester in centraal Europa met een alternatieve aanpak, via uithuwelijken werd nieuw land in de familie verworven. Met vrouwen die gemiddeld 11 tot 16 kinderen baarde, breidde hun rijk snel uit. De bloedband is ook wat sterker dan andere netwerkverbanden, handig als het verplaatsen door je rijk heel wat tijd kost. De Habsburgers hadden niet de privéjets en limousines van vandaag, het water, de Donau, was hun belangrijkste verkeersader.

    De twee miljoen inwoners van Wenen van honderd jaar geleden zijn er niet meer, slechts de schilderijen in protserige zalen van barokke kastelen herinneren aan keizers en veldheren. Iedereen droomt weg bij Sisi. Miljoenen bruidjes schitterden sindsdien als Sissi’s op hun eigen bruiloft: het ideaalbeeld van de knappe slanke vrouw die zichzelf bleef in een bombastische, mannelijke omgeving. Sisi’s eigenheid maakte de grootste indruk.

TELEVISIE

Het journaal opent dagelijks met veel bombarie met de kredietcrisis, maar ook op tv heerst een creatieve crisis. Oude tv-programma’s worden in een nieuw jasje gestoken, vaak zonder succes. Praatprogramma’s beperken zich tot het ophemelen van de presentatoren; gasten krijgen amper ruimte voor hun gedachten en het uitleggen van complexe wereldproblemen wordt gereduceerd tot maximaal drie oneliners. Presentatoren als Mathijs van Nieuwkerk en Paul de Leeuw, lijken in een hoog tempo alles te weten, maar lezen vooral ingeblikte informatie via hun auto-queue voor. Waag het als onbekende gast niet om alle aandacht naar je toe te trekken, zodra je dat doet, grijpt de presentator in, alsof hij door een giftige slang is gebeten.

     Raoul Heertje probeerde in het praatprogramma ’Heerlijk, Eerlijk, Heertje’ andere tv te maken, echte gesprekken te voeren zoals die in het gewone leven ook geschieden. Niet lopende zinnen, non-verbale uitingen en even wat tijd nemen om goed uit je woorden te kunnen komen, of gewoon even wegdromen. Het levert tegelijkertijd eerlijke reacties op van gasten, die ook mensen van vlees en bloed blijken te zijn. Terwijl de routine programmamakers vluchten in steeds heftigere extremen, groeit de tegenstroom van steeds minder opkloppen, gewoon rustig de tijd nemen voor de gast. 
     De kredietcrisis bracht de over verhitte economie terug in een rustiger tempo, wat dat betreft heeft de crisis niet alleen slechte kanten. Zo is er ook nog hoop voor die opgejaagde tv-programmamakers, uiteindelijk komen die ook in een rustiger tempo terecht al dan niet met een lading aan kalmeringspillen.

UITGLIJEN

De klok bij de Pathé bioscoop moet 9 of 10 minuten over half of heel aangeven want anders kom ik te laat voor de trein op Rotterdam Centraal. Later betekent een sprint, maar rennen over het Schouwburgplein is onverantwoord, zeker als het nat is. Je zou bijna denken dat zo’n spekgladde vloer een vinding van de ontwerper is om de bezoeker langer vast te houden op het plein, maar ook als het droog is zie je de meeste mensen zich snel uit de voeten maken. Het Rotterdamse plein is daarmee niet zo’n plein als het Maastrichtse Vrijthof.
     Mensen slenteren over het Vrijthof heen en willen zo lang mogelijk op dat prettige, traditionele plein verblijven. Handel moet mensen aantrekken. Modernere pleinen zoals het Schouwburgplein zijn geen ontmoetingsplekken, maar benadrukken juist de kleinheid van de mens ten opzichte van de grootsheid van de gebouwen. Je wordt als het ware vanzelf naar de zijkanten gedrukt. 

     Moderne architectuur van pleinen oogt eigenlijk alleen goed op foto´s vanuit vogelvlucht genomen. Het MOMA in New York was dan ook met een speciale expositie lyrisch over het Schouwburgplein. Foto´s op oogshoogte versterken echter de kilheid. Handel vereist een plek waar je met twee benen op de grond staat. De oorspronkelijke architect ziet wel potentie in een herontwerp van zijn Schouwburgplein, hopelijk wordt dat geen tweede uitglijer.

CARNAVAL

Tradities blijven bestaan door overdracht van generatie op generatie. Generatieconflicten zijn onvermijdelijk en van alle tijden, kinderen moeten zich af kunnen zetten tegen de traditie van hun ouders. De overdracht van tradities geschiedt dan ook vaak van grootouders op kleinkinderen.

    Carnaval is zo’n traditioneel eeuwenoud feest met ups en downs, gedoogd, gestimuleerd of verboden door machtshebbers, gouvernementen, bestuurders, economische mogelijkheden, weersomstandigheden en sociale en emotionele behoeften. Ondanks concurrentie van wintersportconcurrentie hield de laatste decennia de harde kern, de traditie in stand. Een groot deel van de ‘ik-generatie’ voelt zich minder aangetrokken tot dit sociaal gebeuren, maar de afgelopen jaren is weer een opgaande lijn zichtbaar. Is het de economische crisis, het opkomend gemeenschapsgevoel, het maar aanhoudende kwakkelweer of de retro behoefte? In jaren heeft men zich niet zo vroeg al opgemaakt voor het carnaval.

     Festivals kunnen niet zonder organisatoren en feestvierders. Mijn vader was de helft van het jaar bezig met de carnavalsorganisatie. Zelf ga ik al jaren met een groep mannen met een actueel thema op kroegentocht, gewoon lekker feesten, organiseren doe ik het hele jaar op mijn werk. Mijn zoon heeft het organisatiestokje van zijn opa succesvol overgenomen, zijn feest is in de voorverkoop al helemaal uitverkocht. Als mannengroep gaan we dit keer als gospelkoor, wij gaan de hemel prijzen, ook zo’n traditie die van generatie op generatie wordt doorgegeven.

REËEL OF VIRTUEEL

De beste tennissers vliegen de wereld rond, dankzij de tv-camera’s zitten we ze letterlijk en figuurlijk dicht op de huid. We zoomen in tot op de wenkbrauwen van de topsporters, kennen Federer en de steeds aan zijn broekje trekkende Nadal daarom als onze achterzak. Toch leek diezelfde Nadal in de finale van het ABNAMRO-tennistoernooi, verder weg dan ooit, terwijl hij op enkele tientallen meters voor me bewoog. Te ver weg voor het zien van wenkbrauwen of flikkerende oogjes, wel met een totaaloverzicht van het tennisveld, zonder afhankelijk te zijn van tv-beelden. Bij twijfel over de scheidsrechterlijke beslissing verscheen dezelfde computeranimatie in de zaal die we thuis kennen. De virtuele balloop haalt direct de angel uit discussies met de scheidsrechter. In tegenstelling tot de scheldkanonnades en obscene gebaren tijdens partijtjes van de explosieve John McEnroe.  
     Virtuele en reële wereld lopen nu zo in elkaar over, dat het onderscheid vervaagt. De huidige kredietcrisis werd vorig jaar aangekondigd als een crisis in de virtuele wereld, waarvan nog maar de vraag was of die zou overslaan naar de echte wereld. Inmiddels weten we wel beter. 
     Opvallend is dat alle oplossingen voor deze crisis in de echte wereld geen rekening houden met de aloude levenswijsheid dat je ‘dieven met dieven moet vangen’. Misschien ligt de oplossing van de problemen in de echte wereld wel in de virtuele wereld.

AF- EN UITVALLEN

Door plotselinge uitval van elektriciteit blijkt ineens hoe afhankelijk we zijn geworden van computers. De wereld komt eigenlijk meteen tot stilstand. Je merkt het al een beetje als het computernetwerk op de werkplek ineens uitvalt. Terwijl een decennium geleden iedereen gewoon doorging met werken, verzamelt iedereen zich nu bij de koffieautomaat, als de elektra tenminste nog werkt.

     De oudere generatie geniet graag van tranentrekkende televisie- programma’s zoals Broer zoekt vrouw en Spoorloos. Hebben ze nog verkering? Zien ze elkaar na de zoektocht nog? Allemaal vragen waarmee de kijkers na afloop van het programma naar de website van de omroep worden gelokt. Ouderen kunnen vaak niet internetten, laat staan dat ze een laptop hebben, dus zij zullen het antwoord op deze vragen nooit weten. De digitale wereld zorgt ervoor dat zij alvast kunnen wennen aan een tijd waarin ze door ouderdomsziekte niet meer in staat zijn om dingen op een rijtje te krijgen.

     De nieuwste rage bij de iets zwaardere jeugd is de Wii spelcomputer als gezondheidscoach. In een virtuele wereld wordt er getennist, getafeltennist, stappen worden geteld en bewogen, om echte extra kilo’s af te vallen. Demente ouderen blijken massaal te vallen voor deze uitvinding. Eindelijk zijn de nieuwste technologieën zo eenvoudig in gebruik dat zelfs dementerenden ze kunnen begrijpen en bedienen. In plaats van de hele dag verdwaasd in een stoel te zitten, is het een dolle boel in de work-out van het verpleeghuis. Pas als de ‘virtual angel’ uitvalt door stroomgebrek, gaan we weer op de ouderwetse manier voor onze ouderen zorgen. Tot die tijd kunnen ze zelf hun langzame fysieke achteruitgang ‘opWii-en’ en tegelijkertijd wat kilo’s verliezen. Bij de verzorgers valt wat druk weg; daar val je soms ook echt van af.

WIE ZIJN WE?

Jonge Amerikaanse meiden reizen na hun high school vaak naar Europa om de cultuur van hun voorouders te snuiven aan. In Woody Allens nieuwste film proberen twee eind-twintigers een knappe Spaanse kunstenaar uit Barcelona het hof te maken, hij andersom trouwens ook. Passie, cultuur, erotiek, warmte, ideologie is in Europa vrij voor ze te vinden. Uiteindelijk kunnen de jonge vrouwen er niet mee omgaan en keren teleurgesteld terug naar hun vertrouwde, materialistische thuisland om met het vriendje van de high school te trouwen en levenslang te blijven dromen over die man aan de andere kant van de plas.

     Wie zijn we eigenlijk, of wie willen we zijn? Kinderen maken hun adres zo uitgebreid mogelijk, met vermelding van straatnaam, wijk tot aan heelal. Hoe verder van huis, hoe wereldser we ons voelen. Al hoewel, Amerikanen zien hun land als het centrum is van de wereld; de rest is van minder belang.

     Volgens Shane Watson maakt het niet waar je vandaan komt, maar om je leeftijd. Op haar voelde ze: dit is wie ik ben, nu hoef ik niet meer te denken aan wat ik had kunnen zijn. Ze schreef een hoopvol datingboek voor vrouwen, single en boven de veertig. Belangrijkste tip: doe zelf moeite, verwacht niet dat mannen altijd het initiatief nemen. Amerikaanse vrouwen maken kans in Europa, zeker als ze wat ouder de overstap maken.

 

GLOSSY

Het postboek wordt wel steeds zwaarder, maar de correspondentie is steeds minder zwaarwegend. Sinds de opkomst van e-mail stopt de postbode nog nauwelijks brieven door de brievenbus, maar des te meer glossy reclamebladen. Niet alleen tijdschriften als de Linda en Youp van deze wereld, ook allerlei organisaties hebben nu een dikke, glimmende glossy.

     De glossy tijdschriften moeten tussen de mooie plaatjes en noodzakelijke reclames gevuld worden met redactionele pagina’s. Dus word je als ziekenhuisdirecteur steeds vaker geïnterviewd en volgt daarop ook noodzakelijkerwijze een uitgebreide fotosessie. Deze keer koos de fotografe voor een zakelijke grijze achtergrond en een paar foto’s zittend in een felrode fauteuil, natuurlijk in een zo ontspannend mogelijke pose.

     Als supporter van een geelzwarte voetbalploeg viel het me al eerder op dat scheidsrechters rood-witte voetbalteams bevoordeelden. Duitse onderzoekers toonden onlangs aan dat scheidsrechters ontzag hebben voor sporters in het rood, krijgen vaker het voordeel, winnen vaker van tegenstanders in andere kleuren.
     Rood heeft in de liefde een seksuele signaalkleur, vrouwen blozen tijdens de ovulatie makkelijker en dragen blotere kleding. De andere sekse wordt seksueel aantrekkelijker gevonden tegen een rode achtergrond, al zegt dat niets over hun karakter. Hopelijk kiest de redactie van de glossy een foto in de rode stoel, met de grijze achtergrond kan ik die leuke extra brieven wel op mijn buik schrijven.

SCHEPPEN OF MEPPEN

Wang Gulying (107) uit de Chinese provincie Guizhou durfde nooit te trouwen omdat alle mannen in haar omgeving hun vrouwen sloegen, tot tranen aan toe. Ze is eindelijk zo ver dat ze op zoek gaat naar een echtgenoot. Toch zijn chinezen al heel erg lang bekend met de tegenstellingen, Yin en Yang, binnen het universum. Yin staat voor vrouwelijkheid en Yang voor mannelijkheid, al komen beide elementen in het lichaam van beide seksen voor. Yin en Yang zijn onderling afhankelijk, onlosmakelijk met elkaar verbonden en houden elkaar in balans.
     De westerse wetenschap doet er langer over om reeds duizenden jaren beschikbare Chinese kennis toe te passen op de 110.000 relaties die ieder jaar stranden. Driekwart van de scheidingen ontstaan omdat partners uit elkaar groeien en niet meer praten. Onderzoek van de VU Amsterdam laat zien dat gelukkige partners continue bezig zijn elkaar te vormen naar hun eigen ideale zelfbeeld en daar zelfs plezier aan beleven. De beide partners groeien naar elkaar toe én gaan daadwerkelijk meer lijken op hun beste versie.
    De onderzoekers noemen hun ontdekking het Michelangelo-verschijnsel. Vreemd, want hij maakte prachtige creaties, werd bijna negentig, maar trouwde nooit. Zijn liefde voor de vrouwen bleef beperkt tot zijn min, de echtgenote van een steenhouwer. Zijn David, Michelangelo's aanbidding van het mannelijke lichaam, leverde wel prachtige beeldhouwkunst op. Yin en Yang, het ideale beeld en het blok marmer, jij en je partner, de één is al aanwezig in de ander. Samenleven draait om samen te groeien zonder elkaar kleiner te krijgen, scheppen in plaats van meppen.

RIJKDOM

We hadden geen mooie zomer, de parasol bleef ingepakt. Stel je voor: een zonnige dag, de nieuwe auto vol gepakt, kinderen op de achterbank, de wereld op z’n mooist en dan een kettingbotsing. Gelukkig alleen materiële schade, even geen strand, even geen nieuwe auto, even geen materiële voorspoed. Het leven staat plotsklaps stil.
     De hele wereld lijkt zo’n ervaring te hebben ondergaan. Plotsklaps trokken begin oktober donkere wolken samen, niet de unieke wolkenmassa’s van Nederlandse schilderijen, maar een wereldwijd fenomeen van de VS tot China. We werden één in deze crisis, afhankelijk van elkaar voor een oplossing. De olympische spelen in Beijing en de crisis laten ons zien dat we steeds meer één wereldbevolking vormen ongeacht kleur of rijkdom.

     Dat maakt ons verantwoordelijk om zorgvuldig om te gaan met de aarde, onze medemensen en de natuur. Klimaatverandering lijkt naar de achtergrond te zijn verdwenen, maar de financiële crisis leert ons dat alles met alles samenhangt; armoedebestrijding, klimaat, recessie. We moeten de economische welvaart delen met anderen op deze wereld. Gelukkig is er hoop, vorig jaar lag Amerika dwars op de klimaatconferentie in Bali, terwijl alle andere landen hun verantwoordelijkheid namen, nu wil Obama met Steven Chu als minister van Energiezaken het voortouw nemen.
     Het draait om veiligheid geven en vertrouwen. Vertrouwen in de elkaar. De afgelopen jaren stond eigen gewin en onverzadigbare zucht naar meer, centraal. De rijken werden almaar rijker, altijd op zoek naar de zoveelste nieuwe prikkel. In die tijd kon belegger en fraudeur Bernhard Madoff floreren en mensen voor miljarden oplichtten zelfs zijn bloedeigen zoons. Hoe ver kun je zakken? De zoektocht naar materiele welvaart heeft plaats gemaakt voor inspiratie, zingeving, kwaliteit van leven, tijd en aandacht. Terugkijkend op onze mooiste, gelukkigste en belangrijkste herinneringen, zijn het vaak niet de carrière of luxe aankopen die tellen. Paul de Leeuw zei het bij zijn 25-jarig tv-jubileum; die flitsende tv- carrière woog niet op tegen het genot van zijn gezin. Echte rijkdom is het hebben van goede relaties en vrienden. Vrienden zijn belangrijker dan geld.
      In tijden van recessie vinden we elkaar en zoeken we zekerheid en traditie. De wetenschap heeft ons inzicht gegeven in onze wereld: de totstandkoming en de ontwikkeling. Het bestaan van het heelal neemt de één als feit aan, de ander viert zeker tijdens deze kerstdagen de geboorte van het Licht. De ‘waarom’ vraag blijft ons bezighouden, vandaar toch de behoefte om samen verhalen te vertellen, thuis, met vrienden, in traditionele kerken of in poptempels. Passend in deze tijd waarin alles lijkt samen te smelten, waarin verschillen in lichaamskleur, geslacht en leeftijd vervagen.
     Passie en inspiratie kunnen ons een betere wereld brengen. Materieel gaat het misschien even wat minder, alles wijst erop dat we als wereldgemeenschap de behoefte hebben om samen op te trekken en liefde te geven. In de geest van  ‘geven is beter dan ontvangen’, hoop ik dat u de komende feestdagen veel liefde mag geven.