PISBAK

Het diner in de Achterhoek begon met een discussie over een nieuw zorgconcept. Innovatieve ideeën kosten geld, dat is in de zorg vaak schaars. In het bedrijfsleven kun je met een goed gesprek van mannen onder vier ogen nog een eind komen, in de zorg werkt dat anders. Mannen hebben sowieso niet de neiging tot dit soort intieme contacten, ze combineren liever praten met doen.
     Hedendaagse restaurants mogen graag hun designcreativiteit loslaten op de vormgeving van de herentoiletten, soms ten koste van de intimiteit. De vormgeving loopt van een spiegelzaal met individuele porseleinen pisbakken, via een brede metalen pisbak op kniehoogte tot een traditionele geëmailleerde pisgoot in de vloer met manshoge geplastificeerde schotjes. In de Achterhoek, zijn dankzij het fotobehang de pisbakken opgehangen aan bomen en kijken dames fotograferend en giechelend mee. Afleidend design, terwijl het eigenlijk gaat om zorgvuldig plassen. 

     Toch is het herentoilet dé ideale setting voor een kort persoonlijk gesprek, zelfs met een onbekende man, met de ogen gericht op de pisbak. In de Achterhoek bleek dat toevallig een gepensioneerde ziekenhuisdirecteur uit Davos te zijn, die deelnam aan een serviceclub, die zich mede inzet voor betere oogzorg wereldwijd. Na de urine daad in het herentoilet en een snel bezoekje aan de tafel van de serviceclub, zag de financiering van het zorgconcept er een stuk zonniger uit. De mannen aan de dinertafel voelden precies aan wat bij de pispakken gebeurd was, de vrouwen konden zich geen voorstelling maken. Voeren vrouwen in zo’n onpersoonlijke lange rij voor het vrouwentoilet, goede gesprekken onder vier ogen?

PERSPECTIEF

Uitkijkend naar de overzijde van het restaurant viel mijn oog op een groot schilderij met de tekst ‘vanaf de maan af gezien zijn we allen even groot’. Mijn blik viel daarna op een jongen aan het andere tafeltje. Als finalist in het tv-programma Op zoek naar Joseph kwam hij iedere zondagavond groots de huiskamer binnen gezongen, aan het tafeltje was het gewoon een jongen met een tenger postuur. Een kwestie van inzoomen.
     Rijdend over een kale Maasvlakte viel de omvang van het enorme schip Hermod niets eens zo op. De twee kranen van dit boorplatform-installatieschip reiken 160 meter boven water, net zo hoog als de Euromast, plus een diepgang van minstens 11 meter. Lopend op het omvangrijke platform vallen de bouten van één van de ankers op, zo groot als de omvang van twee volwassen mannen. Je hebt als klein mensje geen schijn van kans als bij een flinke storm dat kolossale staal vrij spel krijgt.
     Booreilanden staan soms op lange stalen poten van 1,5 kilometer lang, drie keer zo hoog als de hoogste gebouwen ter wereld. Toch is het frezen van elke buis precisie werk, en het installeren een kwestie van centimeters. Te vergelijken met een kapper die vanaf de maan de haren knipt van zijn klanten op moeder aarde. Een technisch wondertje dat tegelijkertijd de gedetailleerde schepping van het heelal in perspectief zet, echt een groot wonder.

EMOTIE

Sommige steden verkopen zich door de sterke emotionele band die hun met hun chauvinistische inwoners met hun stad hebben. Ze zijn trots, maken reclame, raken er niet over uitgepraat. De stad, dat zijn zij. Andere steden proberen met citymarketing hetzelfde effect te bereiken om investeerders, toeristen, studenten en winkelend publiek aan te trekken.

     Tijdens een concert van Andre Rieu aan de andere kant van de wereld, in Melbourne, zwaaide een geroerde man tussen het talloze publiek met een wapenschild van de stad Maastricht. Al in de jaren 80 wist Andre met zijn Maastrichts Salon Orkest harten te breken op de ‘Asselegoonsdaag’, daags na carnaval. Stemmen braken van emotie tijdens het Maastrichts volkslied. Met acht plaatsen in de Australische dvd top tien, heeft Rieu met zijn ontroerende vertoningen een lucratief bedrijf opgezet. Dat hij het bereikt heeft met zijn zoon, dat pure geluk, raakt hem nog het meest. Een marketingdeskundige vatte het nog eens kort samen; een sterk merk raakt je het hart, roept emoties op.

     Toch kwam hij vlak daarvoor met het bewijs dat geen merk kan tippen aan de emotie van puur geluk. Bij de entree van de congreslocatie was hij compleet overdonderd door de onverwachtse ontmoeting, met zijn oude liefje van de middelbare school. Veertig jaar sluimerende gevoelens schoten in een fractie van een seconde met weergaloze snelheid naar zijn hart. Emoties van een echte schoolliefde waar geen merk aan kan tippen, gewoon de herinnering aan puur geluk.

TEMPO

In de geschiedenisboekjes worden de middeleeuwen afgeschilderd als een periode waarin relatief weinig gebeurde. Op de basisschool waren we zo door de jaren tussen 500 en 1500 heen, in tegenstelling tot de Gouden Eeuw of de industriële revolutie. Na een leven van hard werken mogen mensen in de laatste levensjaren uitrusten. Bij de opzet van de AOW, de regeling voor ‘op rust gestelden’ schatte men die periode op een paar jaartjes. Dat is nu wel even anders. Laatst trof ik op de afscheidsreceptie van een gepensioneerde collega zijn nog kwieke vader en zijn nog kwiekere nieuwe vriendin van 93! Ze kenden elkaar nu drie jaar en woonden inmiddels samen. Dubbele vergrijzing, noemen we dat.
     Trendwatchers voorspellen dat de huidige wereldwijde crisis de voorbode is van een nieuwe technische revolutie. We kunnen als hologram overal verschijnen zonder te reizen, lichaamsdelen worden vervangen door nieuwe versies, we gaan steeds later dood. Of gaan we nog wel dood? 
     Tegenover al die virtuele aanwezigheid en technische implantaten neemt de behoefte toe om in kleine gemeenschappen gewoon met elkaar te verpozen, elkaar te ruiken en te voelen. Beelden doemen op van schilderijen met middeleeuwse taferelen. Er gebeurde toen misschien niet erg veel, maar ze leefden wel supermodern.

CHICAGO

Het centrum van Dallas is teleurstellend, de plek van waaruit president Kennedy werd doodgeschoten is de enige bezienswaardigheid. Hotels midden in de stad, omgeven door veel asfalt, de eerste de beste winkel is een ver rijden. Je voelt je eenzaam, ‘ieder voor zich, god voor ons allen’. “God bless America”.

     In de vijfde klas van de basisschool veranderde mijn leven, ik werd volwassener en zou naar de laatste klas gaan. Extra emotioneel, want in dat schooljaar werd de charismatische president Kennedy neergeschoten in Dallas. Ik mocht van de meester in mijn eentje dagelijks (tijdens de les!), een verse ochtendkrant ophalen bij de kiosk in het centrum, een kwartier lopen verderop. Meester Kouwenberg las alle details voor aan een muisstille klas, we voelden ons één in het verdriet.
     Afgelopen woensdag kwam de Metro met een extra bulletin, geheel gewijd aan de overwinning van Barack Obama. De avond daarvoor had hij de presidentsverkiezingen gewonnen en een overwinningstoespraak gehouden in het centrum van Chicago. Centraal in het park staat een groot gespiegeld gebouw. Niet alleen de mensen in het park, ook vele wereldburgers spiegelden zich aan deze charismatische man. De wereld voelde zich een moment één rond een man die de diepste menselijke gevoelens kan verwoorden. 
     De prachtige binnenstad van Chicago was voor even het centrum van de wereld, zoals een centrum dient te zijn, daar waar we in de openbare ruimte samen mens zijn. Dat gevoel waren we een lange tijd kwijt sinds Dallas, dat nieuws is wel een extra krantje waard.

DE 200-STE

Fietsend op de verjaardag van mijn jongste dochter, kwam ik haar naamgenoot tegen. Toeval, want ik zie haar zelden en zij is de enige met die naam die ik persoonlijk ken. Toeval is vaker een onderwerp in deze columns, het valt me op. Zo werden vorige week drie vrouwelijke familieleden getroffen door een tia en lees je in de NRC dat nieuwslezer Philip Freriks was aangedaan door de tia van zijn schoonmoeder. Ander toeval: ik vertel iemand anders te zijn getroffen door de sfeer van Gregoriaanse samenzang en rituelen bij de traditionele katholieke begrafenis van afgelopen week. Blijkt zo iemand vorige week bij de begrafenis van haar vader eenzelfde emotionele ervaring te hebben gehad. Ook opvallend: artikelen over de beurscrisis duiden op een switch van ongeremd materialisme naar bewondering van innerlijke waarden en een switch van het machtscentrum van de VS naar Europa en China, tendensen die in deze keescafécolumns regelmatig geschetst zijn. 
     De eerste “keescafé column” verscheen ruim voordat de weblog hausse op gang kwam. Sportclubs hadden toen nog hun eigen clubblad en internet was nog niet wijdverbreid. Ons bedrijfsintranet was net in de lucht, het was zoeken naar smeuïge berichtjes die de medewerkers zouden stimuleren om gebruik te maken van een nieuw ict medium, ter vervanging van de interne memoblaadjes. 

     Inmiddels verschijnen de Keescafé columns wekelijks met mijn gedachtenkronkels, terwijl de traditionele weblog volgens kenners zijn langste tijd heeft gehad. Volgens mediakenner Loren Feldman kenmerkt de vasthoudende blogger zich door authenticiteit, originaliteit en trouw aan zichzelf. Regelmatig bloggen vereist passie en vasthoudendheid. 

     De huidige kredietcrisis lijkt de wereld te hebben overvallen, maar die ontwikkeling is niet zo toevallig. Maatschappelijke tendensen wezen er al langer op. Het blijft een uitdaging om daar gedachten over te vormen en die via Keescafécolumns te uiten. Toeval of niet.

OVERDAAD SCHAADT

 “Akela wij doen ons best. Wij dip dip dip dip. Wij dop dop dop dop. WOEF!” Bij de scouting leerde je gekke spreuken en je oriëntatie vermogen. Daar heb je vaak geen kompas voor nodig. In Nederland hellen individuele bomen vaak iets over naar het noordoosten en is de schors aan de zuidwestkant groener, omdat de wind en regen vaak uit het zuidwesten komen. Handig bij een dropping; je navigatiesysteem zit in je hoofd.
     Bij het zoeken naar de dichtstbijzijnde betaalautomaat of winkel sla je weleens de verdere weg in. Een mobiele Google maps is dan wel zo handig. Die zit dan ook op mijn nieuwe mobieltje, met nog 40 andere programma’s en 30 instellingen, elk met 15 mogelijkheden en 4 knoppen: zo’n 4000 mogelijkheden in totaal. Na 40 uur prullen heb ik nog niet alles zoals ik het wil. Overdaad schaadt.
     Veel Amerikaanse goederen en invloeden komen via Nederland aan land in Europa, niet alleen de uitwassen van de kredietcrisis. We waren nog bespaard gebleven van de shoppingmalls: immense ruimten tot de nok toe gevuld met spullen. De keuze is zo groot dat je niet meer kunt kiezen. In de VS ziet men nu de voordelen van de kleine middenstander, met alleen de spulletjes die de mensen in de buurt waarderen.
     Een jonge snelle Rotterdamse zakenman wil graag een shoppingmall in Tilburg laten herrijzen, een leuke verdienste voor hem. Net als de financiële wereld geeft hij de garantie dat de plaatselijke middenstand en binnensteden blijven floreren. Alsof zo’n garantie ergens op gebaseerd is. Financiële overdaad heeft ook het realisme van financiële jongens geschaad. Als we iets leren van de kapitaalscrisis is het wel dat tegenkrachten nodig zijn om uitspraken en handelen van zakenmensen in een realistisch kader te plaatsen. Net zoals nu de, door de zakenjongens zo verfoeide, zondagsrust noodzakelijk is om de kapitaalmarkt tot rust te brengen. Rust die voorkomt dat ook de snelle jongens op de Amsterdamse Zuidas straks uitroepen: wij dop, dop, dop, doppen! *)

*) Doppen is Vlaams voor het dagelijks verplicht stempelen van werkelozen op het arbeidsbureau.

BEZETTING

De start van het informatietijdperk viel in de jaren zeventig samen met de sluiting van traditionele fabrieken. De arbeiders verzetten zich hiertegen met bedrijfsbezettingen: ze namen de macht over van werkgevers, die hun werkgelegenheid om zeep hielpen. Uiteindelijk kwamen ze toch op straat te staan, maar wel een ervaring rijker. Hun kinderen wilden ze kost wat het kost een zo’n vernedering besparen, die kregen de kans om te studeren op de universiteit, de start van een glanzende carrière, ‘Een slimme meid is immers op haar toekomst voorbereid’. 
     De bladeren vallen, het is herfst, we maken ons op voor guur winterweer, ook economisch gezien. In 1969 werd de Universiteit van Tilburg tijdens de eerste universitaire bezetting in Nederland door studenten omgedoopt tot Karl Marx universiteit. In de jaren daarna werden diverse colleges Marxistische economie gegeven, met ook aandacht voor de econoom Kondratieff (1892-1938). Hij gebruikte de vier jaargetijden als metafoor voor economische cycli van vijftig tot zestig jaar, waarin periodes van pieken en dalen in de economie elkaar afwisselen. Na de Industriële revolutie (1771), stoom (1875), olie (1908) zitten we thans op het keerpunt van de vijfde cyclu: het informatietijdperk (1971). Volgens Kondratieff volgt op de “zomer” de “herfst”, de ineenstorting van de economie. Heeft hij gelijk dan zit achter de huidige kredietcrisis in de virtuele wereld toch de verwachting dat die zeer wel kan overslaan naar de reële wereld. 
     De man die betrokken was bij de eerste bedrijfsbezetting in 1972 is nog steeds trots op de universitaire studie van zijn zoon. Het leverde zoonlief een mooie baan op bij een van de meest innovatieve Nederlandse bedrijven, van de week hoort hij of zijn zoon in de eerste ontslaggolf meegaat. Over nieuwe bezettingen is nog niet gesproken, dat lijkt een kwestie van tijd. Immers de universitaire bezetters van toen zijn slim en op hun toekomst voorbereid.

PODCASTEN

Ze woont alweer een tijd in dezelfde kamer waar haar vader ook zijn laatste levensdagen in het verzorgingstehuis doorbracht. Mooi toch, die kamer kende ze al, het geeft een goed vertrouwd gevoel. Ze is de eerste officiële klant van de OOGbus. Het is meteen raak, maar dat weet ze zelf ook wel. Haar vader is aan staar geopereerd, dat ze nu zelf staar heeft is geen verrassing. Haar ogen gaan achteruit, maar ze wil haar kinderen niet tot last zijn, dus stelde ze een bezoekje aan de oogarts steeds uit. En dan vandaag al die belangstelling voor haar. Morgen staat ze voor het eerst van haar leven in de krant! Een tweede bewoonster wordt gefilmd voor een podcast, dat laat ze graag passeren. Podcasten, Apple’s en internet, zijn voor haar een andere wereld.
     Podcasten neemt in de moderne wereld een grote vlucht, nu de modernste telefoontjes over filmcamera’s beschikken. Even een filmpje maken en doorsturen naar de website, dat allemaal met een apparaatje niet groter dan vier opeengestapelde creditcards. Geen kabeltjes, geen aparte camera’s, geen verzending per TNT, niets van dat al. Kunnen we al die informatie in e-mails, webpagina’s en ook nog glossy bladen wel behappen? Een beeld zegt meer dan duizend woorden, dus gaan we filmen om nog meer informatie in minder tijd te verspreiden. 
     Mensen zijn meer gericht op beeld dan op spraak. Meer dan 80% van de tekst gaat verloren, we zijn extreem geconcentreerd op non-verbale communicatie. Podcasten zal zich dan ook gaan richten op de wijze waarop we de informatie overdragen, hoe we eruitzien. Hoe komen we over, en krijgen we vertrouwen? Galbraith zei het 40 jaar geleden al: als we minder informatie willen ontvangen moeten we elkaar vertrouwen geven. Een vertrouwd gevoel, daar hebben ze in het verzorgingshuis geen podcast voor nodig.

VERTROUWEN

De bankier met de dikke krijtstreep boezemde tot voor kort ontzag in. Zulke pakken zijn nu ‘not done’, veel te protserig in een tijd dat de krant kopt met “ABN AMRO en Fortis genationaliseerd”. Wie zo’n oneliner een tijdje geleden had voorspeld, werd voor gek verklaard. Mensen kunnen gelukkig niet voorspellen. Veiligheid en vertrouwen waren eens de basis van het bankwezen, maar banken gingen zich bezighouden met financiële producten waar ze zelf niets van begrepen. Dat moest wel fout gaan.
     Fout ging het ook toen de kleinkinderen de achterbank huilden, terwijl opa en oma verdwaasd in het bos op zoek waren naar het zwembad. De kids moesten naar zwemles en de ouders zaten in Spanje. Opa en oma was wijsgemaakt dat ze alleen maar op het juiste knopje van de TomTom van vaders auto moesten drukken, dan werden ze vanzelf naar het zwembad geleid. Het adres, de plaats en de naam van de waterbak, dat was hun allemaal niet verteld. En nu stonden ze bij de trimbaan, ver weg van een zwembad. Vertrouwen in een instrument waar ze zelf niets van begrepen, dat moest wel fout gaan.

     Het terugwinnen van vertrouwen is nu het centrale thema voor de rijksoverheden in de diverse landen. Vertrouwen dat niet in organisaties zit, maar in de mensen daarachter. Het eigen gewin, de onverzadigbare hebzucht naar beter en duurder van de laatste jaren, zal plaats moeten maken voor inspiratie en zingeving. De nieuwste KLM-commercial; ‘een reis vol inspiratie’, speelt al in op het onthaasten en de wens van de klant naar kwaliteit van leven, naar tijd, aandacht en comfort. Eerst maar weer eens het leven proberen te begrijpen, dan komt het vertrouwen vanzelf weer terug.