CHICAGO

Het centrum van Dallas is teleurstellend, de plek van waaruit president Kennedy werd doodgeschoten is de enige bezienswaardigheid. Hotels midden in de stad, omgeven door veel asfalt, de eerste de beste winkel is een ver rijden. Je voelt je eenzaam, ‘ieder voor zich, god voor ons allen’. “God bless America”.

     In de vijfde klas van de basisschool veranderde mijn leven, ik werd volwassener en zou naar de laatste klas gaan. Extra emotioneel, want in dat schooljaar werd de charismatische president Kennedy neergeschoten in Dallas. Ik mocht van de meester in mijn eentje dagelijks (tijdens de les!), een verse ochtendkrant ophalen bij de kiosk in het centrum, een kwartier lopen verderop. Meester Kouwenberg las alle details voor aan een muisstille klas, we voelden ons één in het verdriet.
     Afgelopen woensdag kwam de Metro met een extra bulletin, geheel gewijd aan de overwinning van Barack Obama. De avond daarvoor had hij de presidentsverkiezingen gewonnen en een overwinningstoespraak gehouden in het centrum van Chicago. Centraal in het park staat een groot gespiegeld gebouw. Niet alleen de mensen in het park, ook vele wereldburgers spiegelden zich aan deze charismatische man. De wereld voelde zich een moment één rond een man die de diepste menselijke gevoelens kan verwoorden. 
     De prachtige binnenstad van Chicago was voor even het centrum van de wereld, zoals een centrum dient te zijn, daar waar we in de openbare ruimte samen mens zijn. Dat gevoel waren we een lange tijd kwijt sinds Dallas, dat nieuws is wel een extra krantje waard.

DE 200-STE

Fietsend op de verjaardag van mijn jongste dochter, kwam ik haar naamgenoot tegen. Toeval, want ik zie haar zelden en zij is de enige met die naam die ik persoonlijk ken. Toeval is vaker een onderwerp in deze columns, het valt me op. Zo werden vorige week drie vrouwelijke familieleden getroffen door een tia en lees je in de NRC dat nieuwslezer Philip Freriks was aangedaan door de tia van zijn schoonmoeder. Ander toeval: ik vertel iemand anders te zijn getroffen door de sfeer van Gregoriaanse samenzang en rituelen bij de traditionele katholieke begrafenis van afgelopen week. Blijkt zo iemand vorige week bij de begrafenis van haar vader eenzelfde emotionele ervaring te hebben gehad. Ook opvallend: artikelen over de beurscrisis duiden op een switch van ongeremd materialisme naar bewondering van innerlijke waarden en een switch van het machtscentrum van de VS naar Europa en China, tendensen die in deze keescafécolumns regelmatig geschetst zijn. 
     De eerste “keescafé column” verscheen ruim voordat de weblog hausse op gang kwam. Sportclubs hadden toen nog hun eigen clubblad en internet was nog niet wijdverbreid. Ons bedrijfsintranet was net in de lucht, het was zoeken naar smeuïge berichtjes die de medewerkers zouden stimuleren om gebruik te maken van een nieuw ict medium, ter vervanging van de interne memoblaadjes. 

     Inmiddels verschijnen de Keescafé columns wekelijks met mijn gedachtenkronkels, terwijl de traditionele weblog volgens kenners zijn langste tijd heeft gehad. Volgens mediakenner Loren Feldman kenmerkt de vasthoudende blogger zich door authenticiteit, originaliteit en trouw aan zichzelf. Regelmatig bloggen vereist passie en vasthoudendheid. 

     De huidige kredietcrisis lijkt de wereld te hebben overvallen, maar die ontwikkeling is niet zo toevallig. Maatschappelijke tendensen wezen er al langer op. Het blijft een uitdaging om daar gedachten over te vormen en die via Keescafécolumns te uiten. Toeval of niet.

OVERDAAD SCHAADT

 “Akela wij doen ons best. Wij dip dip dip dip. Wij dop dop dop dop. WOEF!” Bij de scouting leerde je gekke spreuken en je oriëntatie vermogen. Daar heb je vaak geen kompas voor nodig. In Nederland hellen individuele bomen vaak iets over naar het noordoosten en is de schors aan de zuidwestkant groener, omdat de wind en regen vaak uit het zuidwesten komen. Handig bij een dropping; je navigatiesysteem zit in je hoofd.
     Bij het zoeken naar de dichtstbijzijnde betaalautomaat of winkel sla je weleens de verdere weg in. Een mobiele Google maps is dan wel zo handig. Die zit dan ook op mijn nieuwe mobieltje, met nog 40 andere programma’s en 30 instellingen, elk met 15 mogelijkheden en 4 knoppen: zo’n 4000 mogelijkheden in totaal. Na 40 uur prullen heb ik nog niet alles zoals ik het wil. Overdaad schaadt.
     Veel Amerikaanse goederen en invloeden komen via Nederland aan land in Europa, niet alleen de uitwassen van de kredietcrisis. We waren nog bespaard gebleven van de shoppingmalls: immense ruimten tot de nok toe gevuld met spullen. De keuze is zo groot dat je niet meer kunt kiezen. In de VS ziet men nu de voordelen van de kleine middenstander, met alleen de spulletjes die de mensen in de buurt waarderen.
     Een jonge snelle Rotterdamse zakenman wil graag een shoppingmall in Tilburg laten herrijzen, een leuke verdienste voor hem. Net als de financiële wereld geeft hij de garantie dat de plaatselijke middenstand en binnensteden blijven floreren. Alsof zo’n garantie ergens op gebaseerd is. Financiële overdaad heeft ook het realisme van financiële jongens geschaad. Als we iets leren van de kapitaalscrisis is het wel dat tegenkrachten nodig zijn om uitspraken en handelen van zakenmensen in een realistisch kader te plaatsen. Net zoals nu de, door de zakenjongens zo verfoeide, zondagsrust noodzakelijk is om de kapitaalmarkt tot rust te brengen. Rust die voorkomt dat ook de snelle jongens op de Amsterdamse Zuidas straks uitroepen: wij dop, dop, dop, doppen! *)

*) Doppen is Vlaams voor het dagelijks verplicht stempelen van werkelozen op het arbeidsbureau.

BEZETTING

De start van het informatietijdperk viel in de jaren zeventig samen met de sluiting van traditionele fabrieken. De arbeiders verzetten zich hiertegen met bedrijfsbezettingen: ze namen de macht over van werkgevers, die hun werkgelegenheid om zeep hielpen. Uiteindelijk kwamen ze toch op straat te staan, maar wel een ervaring rijker. Hun kinderen wilden ze kost wat het kost een zo’n vernedering besparen, die kregen de kans om te studeren op de universiteit, de start van een glanzende carrière, ‘Een slimme meid is immers op haar toekomst voorbereid’. 
     De bladeren vallen, het is herfst, we maken ons op voor guur winterweer, ook economisch gezien. In 1969 werd de Universiteit van Tilburg tijdens de eerste universitaire bezetting in Nederland door studenten omgedoopt tot Karl Marx universiteit. In de jaren daarna werden diverse colleges Marxistische economie gegeven, met ook aandacht voor de econoom Kondratieff (1892-1938). Hij gebruikte de vier jaargetijden als metafoor voor economische cycli van vijftig tot zestig jaar, waarin periodes van pieken en dalen in de economie elkaar afwisselen. Na de Industriële revolutie (1771), stoom (1875), olie (1908) zitten we thans op het keerpunt van de vijfde cyclu: het informatietijdperk (1971). Volgens Kondratieff volgt op de “zomer” de “herfst”, de ineenstorting van de economie. Heeft hij gelijk dan zit achter de huidige kredietcrisis in de virtuele wereld toch de verwachting dat die zeer wel kan overslaan naar de reële wereld. 
     De man die betrokken was bij de eerste bedrijfsbezetting in 1972 is nog steeds trots op de universitaire studie van zijn zoon. Het leverde zoonlief een mooie baan op bij een van de meest innovatieve Nederlandse bedrijven, van de week hoort hij of zijn zoon in de eerste ontslaggolf meegaat. Over nieuwe bezettingen is nog niet gesproken, dat lijkt een kwestie van tijd. Immers de universitaire bezetters van toen zijn slim en op hun toekomst voorbereid.

PODCASTEN

Ze woont alweer een tijd in dezelfde kamer waar haar vader ook zijn laatste levensdagen in het verzorgingstehuis doorbracht. Mooi toch, die kamer kende ze al, het geeft een goed vertrouwd gevoel. Ze is de eerste officiële klant van de OOGbus. Het is meteen raak, maar dat weet ze zelf ook wel. Haar vader is aan staar geopereerd, dat ze nu zelf staar heeft is geen verrassing. Haar ogen gaan achteruit, maar ze wil haar kinderen niet tot last zijn, dus stelde ze een bezoekje aan de oogarts steeds uit. En dan vandaag al die belangstelling voor haar. Morgen staat ze voor het eerst van haar leven in de krant! Een tweede bewoonster wordt gefilmd voor een podcast, dat laat ze graag passeren. Podcasten, Apple’s en internet, zijn voor haar een andere wereld.
     Podcasten neemt in de moderne wereld een grote vlucht, nu de modernste telefoontjes over filmcamera’s beschikken. Even een filmpje maken en doorsturen naar de website, dat allemaal met een apparaatje niet groter dan vier opeengestapelde creditcards. Geen kabeltjes, geen aparte camera’s, geen verzending per TNT, niets van dat al. Kunnen we al die informatie in e-mails, webpagina’s en ook nog glossy bladen wel behappen? Een beeld zegt meer dan duizend woorden, dus gaan we filmen om nog meer informatie in minder tijd te verspreiden. 
     Mensen zijn meer gericht op beeld dan op spraak. Meer dan 80% van de tekst gaat verloren, we zijn extreem geconcentreerd op non-verbale communicatie. Podcasten zal zich dan ook gaan richten op de wijze waarop we de informatie overdragen, hoe we eruitzien. Hoe komen we over, en krijgen we vertrouwen? Galbraith zei het 40 jaar geleden al: als we minder informatie willen ontvangen moeten we elkaar vertrouwen geven. Een vertrouwd gevoel, daar hebben ze in het verzorgingshuis geen podcast voor nodig.

VERTROUWEN

De bankier met de dikke krijtstreep boezemde tot voor kort ontzag in. Zulke pakken zijn nu ‘not done’, veel te protserig in een tijd dat de krant kopt met “ABN AMRO en Fortis genationaliseerd”. Wie zo’n oneliner een tijdje geleden had voorspeld, werd voor gek verklaard. Mensen kunnen gelukkig niet voorspellen. Veiligheid en vertrouwen waren eens de basis van het bankwezen, maar banken gingen zich bezighouden met financiële producten waar ze zelf niets van begrepen. Dat moest wel fout gaan.
     Fout ging het ook toen de kleinkinderen de achterbank huilden, terwijl opa en oma verdwaasd in het bos op zoek waren naar het zwembad. De kids moesten naar zwemles en de ouders zaten in Spanje. Opa en oma was wijsgemaakt dat ze alleen maar op het juiste knopje van de TomTom van vaders auto moesten drukken, dan werden ze vanzelf naar het zwembad geleid. Het adres, de plaats en de naam van de waterbak, dat was hun allemaal niet verteld. En nu stonden ze bij de trimbaan, ver weg van een zwembad. Vertrouwen in een instrument waar ze zelf niets van begrepen, dat moest wel fout gaan.

     Het terugwinnen van vertrouwen is nu het centrale thema voor de rijksoverheden in de diverse landen. Vertrouwen dat niet in organisaties zit, maar in de mensen daarachter. Het eigen gewin, de onverzadigbare hebzucht naar beter en duurder van de laatste jaren, zal plaats moeten maken voor inspiratie en zingeving. De nieuwste KLM-commercial; ‘een reis vol inspiratie’, speelt al in op het onthaasten en de wens van de klant naar kwaliteit van leven, naar tijd, aandacht en comfort. Eerst maar weer eens het leven proberen te begrijpen, dan komt het vertrouwen vanzelf weer terug.

 

FLIKKERING

Singapore had de primeur met de eerste nachtelijke Formule 1-race. Het blijkt een grote kick te geven om die in het kunstlicht blinkende racemonsters door de warme straten van die altijd zo opgeruimde stad te zien vliegen. De Bling-bling glitterde nog sterker als de koninklijke juwelen in de Tower van Londen. 

     Londen blijft dé stad voor trendy ontwikkelingen, ondanks de grote verschillen tussen rijk en arm. Zeker op een zonovergoten prachtige nazomer dag val je van de ene verwondering in de andere. Een superluxe Rolls Royce voelt wat ongemakkelijk op zo’n schitterend warme dag. Een ideaal moment om even met de Ferrari cabrio wat rondjes te rijden over Picadilly circus en langs Buckingham palace. Publiek genoeg. De felrode Ferrari’s en Bugatti’s blinken in het felle zonlicht. Niet voor iedereen is zulke rijkdom weggelegd, dat hebben ze bij Abercrombie & Fitch goed begrepen. Zonder enige buitenreclame zit de winkel vol met voornamelijk jeugdige meiden. Als je ze kunt zien, want het is pikkedonker, kleine halogeenlampjes belichten de kleren als juwelen in de nacht. De verkopers zijn duidelijk niet alleen op kennis geselecteerd, ook het oog mag wat. Al is het soms moeilijk te zien. Bij de ingang wordt de vrouwelijke hormoonspiegel gelijk al in de optimale koopstand gezet, je kunt op de foto met een glamourjongen met blote torso. Zo eentje, die je alleen van de gefotoshopte bladen kent.
     Volgens de Italiaanse bedrijvendokter Rossi schiet onze kapitalistische wereld geheel door. Verpakking is belangrijker geworden dan inhoud. Van een democratisch evenwicht tussen de ‘have’s’ en de ‘have-nots’ is geen sprake meer. Maar ook de kapitalisten hebben het moeilijk, na het zonnig weekend was het ‘Black Monday’, de koersen donderden naar beneden op Wall Street. Gaan we een donkere periode in de wereldgeschiedenis tegemoet met hier en daar een flikkerend sterretje? Of wordt het tijd de tl-noodverlichting aan te doen, zodat we niet racend ten onder gaan?

DRIELANDENPUNT

Onze snelwegen zijn door de moderne geluidswallen, ANWB borden, belijning, dezelfde auto’s en files slaapverwekkend. Pas na de afrit verandert het landschap en dan kan Nederland best mooi zijn, vooral rond Vaals in het Zuid-Limburgse heuvelland. Routine krijgt jammer genoeg vaak de voorkeur boven het experiment. De weg van A naar B verloopt altijd via dezelfde route, al dan niet via de TomTom, terwijl verrassingen ons zo kunnen charmeren. Waarom de kaart niet eens op de kop gelegd?  Dat levert vaak verrassende resultaten op. 

Muren en grenzen doorbreken doen we toch niet zo makkelijk. Na de val van de muur in Berlijn bleken er ineens twee immens grote academische ziekenhuizen naast elkaar te staan, Charité en Virchow. Nu vormen ze één geheel. In Vaals is het niet veel anders, vanuit de Duitse kant gezien is Vaals eigenlijk de meest westelijke wijk van Aachen, vlak bij het academisch ziekenhuis van Aachen. Je bent er binnen 5 minuten. 
     Belgische Franken, Duitse Marken en Hollandse guldens, het waren lichte obstakels om zo maar even over de grens te gaan shoppen en dan was er ook nog grenscontrole. Het was toen makkelijker om even in Maastricht te shoppen, dan over de grens te gaan. Deze maand is de rijksweg tussen Maastricht en Vaals opgebroken, dus dan toch maar naar Aken. In de oude binnenstad wemelt het van Belgen, Nederlanders en Duitsers. Ze spreken een andere taal maar verstaan elkaar, kopen met dezelfde euro dezelfde kleren bij dezelfde winkels. Al die verschillende mensen blijft toch boeien. Behalve die Duitse braadworsten, die mogen we blijven blokkeren.

PAALDANSEN

De natuur is vaak een bron voor een sportieve actie: over beekjes springen, zeilen en skiën. Sporten is van alle tijden. In het oude Griekenland was sporten, naast oorlogsvoeren, een mogelijkheid om roem te behalen. Alleen de populariteit van een sport wil in de loop der jaren wel eens veranderen. Sporten komen en gaan. In de 16e eeuw speelde het Franse hof het ‘Maliespel’, waarbij een houten bal met een ‘maille’, een flexibele stok van taai hout, in zo weinig mogelijk slagen naar een doel werd geslagen. Van het ‘Maliespel’ is niets meer over, alleen Utrecht heeft nog steeds z’n statige schaduwrijke Maliebaan. Veel van dit soort lanen in het buitenland zijn chique winkelstraten geworden (the Mall).
     Epke Zonderland schoot vanwege een te oud handschoentje tijdens de olympische finale helaas van de rekstok, een echte gymnastische sport. Een ‘echte’ sport is natuurlijk ook olympisch. Wat nu een sport een echte sport maakt is wat vaag. Als je een rekstok een kwartslag draait, is het ineens geen olympische sport meer, maar is het paaldansen geworden. Ook daar heb je inmiddels professionele beoefenaars die verder gaan dan een erotische act en een olympische sport willen worden.

     De toename van orkanen in het Caribische gebied en de golf van Mexico geeft veel ellende op Haïti en andere eilanden. De extreme winden zorgen ook voor nieuwe ‘sporten’ zoals horizontaal gestrekt aan een lantaarnpaal hangen. Of paaldansers straks ook tot dit soort standjes in staat zijn is afwachten, daar heb je wel een sterke windturbine voor nodig. Strak zittende sportkleding is dan wel vereist. De natuur zorgt voor nieuwe sporten maar of naturisme zo snel een sport zal worden is te betwijfelen.

ELITE

Nu goed onderwijs steeds belangrijker wordt in een opkomende kenniseconomie (waarin schaarste centraal staat), kon je erop wachten: in ’t Gooi is de eerste privé basisschool in Nederland geopend, een klasje van vier kinderen. De kinderen worden al jong rijp gemaakt om zeggenschap en macht uit te gaan oefenen, een succesvolle toekomst vol rijkdom tegemoet. Allereerst moeten de ouders wel jaarlijks € 12.000 meebrengen voor deze exclusieve scholing.

   Elitevorming is van alle tijden soms meer, soms minder zichtbaar. De Britse en Franse elite toonden zich altijd al duidelijk met kastelen, jachtpartijen, uitgebreide hofhoudingen en speciale kostscholen. Het waren jongens die geboren waren om te heersen en daartoe ook op de wereld zijn gezet. De financiële barrières naar het gewone volk werden hooggehouden, men trouwde binnen de eigen kring en het bestedingspatroon vereiste veel kapitaal. 
    Volgens wetenschapper Tom de Booij is de economische en politieke macht in Nederland altijd in handen geweest van elites. Vroeger bestond die uit Nederlandse landadel, die in de 16e en 17e eeuw een geldinjectie van koopmannen nodig had om het hoofd boven water te kunnen houden. Tot eind 20ste eeuw was de elite verenigd in hun Nederlandse sociale en zakelijke afkomst. Hun financiële instellingen waren nauw met elkaar verweven via participaties in elkaars aandelenkapitaal. De Nederlandse toplaag is altijd een typische handelselite van kapitaalkrachtige koopmannen geweest. Handel vraagt om een 'open' cultuur. Ogenschijnlijk vermengt deze elite zich makkelijker met de maatschappij. Na de rumoerige jaren zestig verdween de elite wat naar de achtergrond: de prinses trouwde met een burgerjongen, geld werd minder belangrijk.
     Zo’n privé schooltje wekt de schijn dat een deel van de elite zich weer wil onderscheiden. Of zijn dit slechts uitwassen van de ‘nouveau riche’? Want de echte elite heeft idealen en weet de waarde van hun eigen privileges in twijfel te trekken. Ook het gewone volk moet trots leren zijn op zichzelf te, op eigen kracht zich te verheffen lukt ze niet. Voor die kennis is een idealistische elite nodig. Schaars zal die kennis blijven, daar zorgt de elite wel voor.