VERTROUWEN

De bankier met de dikke krijtstreep boezemde tot voor kort ontzag in. Zulke pakken zijn nu ‘not done’, veel te protserig in een tijd dat de krant kopt met “ABN AMRO en Fortis genationaliseerd”. Wie zo’n oneliner een tijdje geleden had voorspeld, werd voor gek verklaard. Mensen kunnen gelukkig niet voorspellen. Veiligheid en vertrouwen waren eens de basis van het bankwezen, maar banken gingen zich bezighouden met financiële producten waar ze zelf niets van begrepen. Dat moest wel fout gaan.
     Fout ging het ook toen de kleinkinderen de achterbank huilden, terwijl opa en oma verdwaasd in het bos op zoek waren naar het zwembad. De kids moesten naar zwemles en de ouders zaten in Spanje. Opa en oma was wijsgemaakt dat ze alleen maar op het juiste knopje van de TomTom van vaders auto moesten drukken, dan werden ze vanzelf naar het zwembad geleid. Het adres, de plaats en de naam van de waterbak, dat was hun allemaal niet verteld. En nu stonden ze bij de trimbaan, ver weg van een zwembad. Vertrouwen in een instrument waar ze zelf niets van begrepen, dat moest wel fout gaan.

     Het terugwinnen van vertrouwen is nu het centrale thema voor de rijksoverheden in de diverse landen. Vertrouwen dat niet in organisaties zit, maar in de mensen daarachter. Het eigen gewin, de onverzadigbare hebzucht naar beter en duurder van de laatste jaren, zal plaats moeten maken voor inspiratie en zingeving. De nieuwste KLM-commercial; ‘een reis vol inspiratie’, speelt al in op het onthaasten en de wens van de klant naar kwaliteit van leven, naar tijd, aandacht en comfort. Eerst maar weer eens het leven proberen te begrijpen, dan komt het vertrouwen vanzelf weer terug.

 

FLIKKERING

Singapore had de primeur met de eerste nachtelijke Formule 1-race. Het blijkt een grote kick te geven om die in het kunstlicht blinkende racemonsters door de warme straten van die altijd zo opgeruimde stad te zien vliegen. De Bling-bling glitterde nog sterker als de koninklijke juwelen in de Tower van Londen. 

     Londen blijft dé stad voor trendy ontwikkelingen, ondanks de grote verschillen tussen rijk en arm. Zeker op een zonovergoten prachtige nazomer dag val je van de ene verwondering in de andere. Een superluxe Rolls Royce voelt wat ongemakkelijk op zo’n schitterend warme dag. Een ideaal moment om even met de Ferrari cabrio wat rondjes te rijden over Picadilly circus en langs Buckingham palace. Publiek genoeg. De felrode Ferrari’s en Bugatti’s blinken in het felle zonlicht. Niet voor iedereen is zulke rijkdom weggelegd, dat hebben ze bij Abercrombie & Fitch goed begrepen. Zonder enige buitenreclame zit de winkel vol met voornamelijk jeugdige meiden. Als je ze kunt zien, want het is pikkedonker, kleine halogeenlampjes belichten de kleren als juwelen in de nacht. De verkopers zijn duidelijk niet alleen op kennis geselecteerd, ook het oog mag wat. Al is het soms moeilijk te zien. Bij de ingang wordt de vrouwelijke hormoonspiegel gelijk al in de optimale koopstand gezet, je kunt op de foto met een glamourjongen met blote torso. Zo eentje, die je alleen van de gefotoshopte bladen kent.
     Volgens de Italiaanse bedrijvendokter Rossi schiet onze kapitalistische wereld geheel door. Verpakking is belangrijker geworden dan inhoud. Van een democratisch evenwicht tussen de ‘have’s’ en de ‘have-nots’ is geen sprake meer. Maar ook de kapitalisten hebben het moeilijk, na het zonnig weekend was het ‘Black Monday’, de koersen donderden naar beneden op Wall Street. Gaan we een donkere periode in de wereldgeschiedenis tegemoet met hier en daar een flikkerend sterretje? Of wordt het tijd de tl-noodverlichting aan te doen, zodat we niet racend ten onder gaan?

DRIELANDENPUNT

Onze snelwegen zijn door de moderne geluidswallen, ANWB borden, belijning, dezelfde auto’s en files slaapverwekkend. Pas na de afrit verandert het landschap en dan kan Nederland best mooi zijn, vooral rond Vaals in het Zuid-Limburgse heuvelland. Routine krijgt jammer genoeg vaak de voorkeur boven het experiment. De weg van A naar B verloopt altijd via dezelfde route, al dan niet via de TomTom, terwijl verrassingen ons zo kunnen charmeren. Waarom de kaart niet eens op de kop gelegd?  Dat levert vaak verrassende resultaten op. 

Muren en grenzen doorbreken doen we toch niet zo makkelijk. Na de val van de muur in Berlijn bleken er ineens twee immens grote academische ziekenhuizen naast elkaar te staan, Charité en Virchow. Nu vormen ze één geheel. In Vaals is het niet veel anders, vanuit de Duitse kant gezien is Vaals eigenlijk de meest westelijke wijk van Aachen, vlak bij het academisch ziekenhuis van Aachen. Je bent er binnen 5 minuten. 
     Belgische Franken, Duitse Marken en Hollandse guldens, het waren lichte obstakels om zo maar even over de grens te gaan shoppen en dan was er ook nog grenscontrole. Het was toen makkelijker om even in Maastricht te shoppen, dan over de grens te gaan. Deze maand is de rijksweg tussen Maastricht en Vaals opgebroken, dus dan toch maar naar Aken. In de oude binnenstad wemelt het van Belgen, Nederlanders en Duitsers. Ze spreken een andere taal maar verstaan elkaar, kopen met dezelfde euro dezelfde kleren bij dezelfde winkels. Al die verschillende mensen blijft toch boeien. Behalve die Duitse braadworsten, die mogen we blijven blokkeren.

PAALDANSEN

De natuur is vaak een bron voor een sportieve actie: over beekjes springen, zeilen en skiën. Sporten is van alle tijden. In het oude Griekenland was sporten, naast oorlogsvoeren, een mogelijkheid om roem te behalen. Alleen de populariteit van een sport wil in de loop der jaren wel eens veranderen. Sporten komen en gaan. In de 16e eeuw speelde het Franse hof het ‘Maliespel’, waarbij een houten bal met een ‘maille’, een flexibele stok van taai hout, in zo weinig mogelijk slagen naar een doel werd geslagen. Van het ‘Maliespel’ is niets meer over, alleen Utrecht heeft nog steeds z’n statige schaduwrijke Maliebaan. Veel van dit soort lanen in het buitenland zijn chique winkelstraten geworden (the Mall).
     Epke Zonderland schoot vanwege een te oud handschoentje tijdens de olympische finale helaas van de rekstok, een echte gymnastische sport. Een ‘echte’ sport is natuurlijk ook olympisch. Wat nu een sport een echte sport maakt is wat vaag. Als je een rekstok een kwartslag draait, is het ineens geen olympische sport meer, maar is het paaldansen geworden. Ook daar heb je inmiddels professionele beoefenaars die verder gaan dan een erotische act en een olympische sport willen worden.

     De toename van orkanen in het Caribische gebied en de golf van Mexico geeft veel ellende op Haïti en andere eilanden. De extreme winden zorgen ook voor nieuwe ‘sporten’ zoals horizontaal gestrekt aan een lantaarnpaal hangen. Of paaldansers straks ook tot dit soort standjes in staat zijn is afwachten, daar heb je wel een sterke windturbine voor nodig. Strak zittende sportkleding is dan wel vereist. De natuur zorgt voor nieuwe sporten maar of naturisme zo snel een sport zal worden is te betwijfelen.

ELITE

Nu goed onderwijs steeds belangrijker wordt in een opkomende kenniseconomie (waarin schaarste centraal staat), kon je erop wachten: in ’t Gooi is de eerste privé basisschool in Nederland geopend, een klasje van vier kinderen. De kinderen worden al jong rijp gemaakt om zeggenschap en macht uit te gaan oefenen, een succesvolle toekomst vol rijkdom tegemoet. Allereerst moeten de ouders wel jaarlijks € 12.000 meebrengen voor deze exclusieve scholing.

   Elitevorming is van alle tijden soms meer, soms minder zichtbaar. De Britse en Franse elite toonden zich altijd al duidelijk met kastelen, jachtpartijen, uitgebreide hofhoudingen en speciale kostscholen. Het waren jongens die geboren waren om te heersen en daartoe ook op de wereld zijn gezet. De financiële barrières naar het gewone volk werden hooggehouden, men trouwde binnen de eigen kring en het bestedingspatroon vereiste veel kapitaal. 
    Volgens wetenschapper Tom de Booij is de economische en politieke macht in Nederland altijd in handen geweest van elites. Vroeger bestond die uit Nederlandse landadel, die in de 16e en 17e eeuw een geldinjectie van koopmannen nodig had om het hoofd boven water te kunnen houden. Tot eind 20ste eeuw was de elite verenigd in hun Nederlandse sociale en zakelijke afkomst. Hun financiële instellingen waren nauw met elkaar verweven via participaties in elkaars aandelenkapitaal. De Nederlandse toplaag is altijd een typische handelselite van kapitaalkrachtige koopmannen geweest. Handel vraagt om een 'open' cultuur. Ogenschijnlijk vermengt deze elite zich makkelijker met de maatschappij. Na de rumoerige jaren zestig verdween de elite wat naar de achtergrond: de prinses trouwde met een burgerjongen, geld werd minder belangrijk.
     Zo’n privé schooltje wekt de schijn dat een deel van de elite zich weer wil onderscheiden. Of zijn dit slechts uitwassen van de ‘nouveau riche’? Want de echte elite heeft idealen en weet de waarde van hun eigen privileges in twijfel te trekken. Ook het gewone volk moet trots leren zijn op zichzelf te, op eigen kracht zich te verheffen lukt ze niet. Voor die kennis is een idealistische elite nodig. Schaars zal die kennis blijven, daar zorgt de elite wel voor.

PARASOL

Als het om het weer gaat hebben velen last van een slecht kortetermijngeheugen, een soort “weerdementie”. Mooie dagen vervagen snel zodra het weer omslaat. Je zit zo weer in een sfeer alsof het nooit goed is geweest en dat blijkt vaak toch mee te vallen. Deze zomer kwam het grijs je van alle kanten tegemoet bij het verlaten van Rotterdam CS: grijze kantoren, grijze stoeptegels, grijs beton en continue grijze lucht boven je. De grijze pakken van het aanstormend managementtalent vallen daarbij geheel in het niet, alleen de fleurige uitdossing van de eerstejaarsstudenten van de kunstacademie beurt de mens wat op.

     Ook een trieste zomer voor de toerisme industrie. Zeker voor boeren in het Zeeuwse land is het niet makkelijk met die regenval, dalende teeltprijzen en een belabberde bezetting van hun boerderijcamping. Doordat wij als consumenten de groenten zo goedkoop mogelijk in ons winkelwagentje willen stoppen, betaalt Albert Heyn er niets meer voor. Uien, wortelen, aardappelen, het levert allemaal niets meer op. Dankzij die te goedkope groenten kunnen we sparen voor een zonvakantie, in het buitenland.

     Gelukkig voor de Zeeuwen is de ‘r’ weer in de maand en worden de mosselen aangevoerd. Maar ook met de mosselen loopt het niet lekker, alleen de Oosterschelde kreeft lijkt nog een aantrekkelijk bron van inkomsten. De bodem van de Oosterschelde ligt bezaaid met flinke kreeften. Wat kokend water, een beetje mayonaise en je bent binnen 10 minuten klaar. Afgelopen weekend kon je ze, lekker Bourgondisch, buiten in de zon op peuzelen. Toen we de parasol wilden uitklappen bleek die nog op zolder te liggen; de hele zomer niet nodig gehad, zo beroerd was de zomer van 2008. Zo’n parasol helpt tegen de zon, soms ook tegen de opkomende dementie.

BLAUW OF GOUD

Tijdens mijn weekendfietstochtjes komen diverse hardlopers voorbij. Niks bijzonders gezien het enorme aantal individuele sporters op deze aarde wereldwijd. China, een land met ruim 1,3 miljard inwoners, organiseert de Olympische spelen. Honderden miljoenen mensen keken rechtstreeks naar de fabelachtige opening in Beijing, een zeer indrukwekkende, uiterst perfect geregisseerde show met duizenden deelnemers. Toch voerden alle performers hun eigen show op. Ook de hardloper die al hangend in de lucht de vlam ontstak, was een individu.

     Hardlopen is niet altijd alleen een sport, het kan ook een levensreddend middel zijn om te ontsnappen aan bedreiging. Voor Lopez Lomong in Darfur gold dat wel zeer extreem. Hij vluchtte hardlopend als ontvoerd jongetje uit een rebellenkamp naar Kenia, zag op een kleine zwart wit-tv Michael Johnson olympisch kampioen worden en werd daardoor totaal begeesterd om nog harder te lopen. Uiteindelijk kwam hij in New York terecht en werd Amerikaans staatsburger. Bij de opening van de Olympische Spelen was deze in Soedan geboren jongen de trotse vlaggendrager voor het Amerikaanse team, een bijzondere individuele overwinning in deze overvolle wereld.

     Sport verbroedert, de olympische gedachte brengt alle individuele sporters samen in een vredige en liefdevolle omgeving. Tijdens de trainingen en toernooien ontluiken ook liefdes, al is dat niet altijd succesvol. Op weg naar goud worden soms ook blauwtjes opgelopen, ook op weg naar Beijing.

OUDERDOM

Namen onthouden is niet mijn sterkste kant, ezelsbruggetjes helpen soms wel. Zelfs de namen van mijn eigen kinderen haal ik soms door elkaar. Niet alleen ouderdom veroorzaakt geheugenverlies, volgens de Groningse hoogleraar Douwe Draaisma (De heimweefabriek, 2008). Nu de babyboomers ouder worden, neemt de belangstelling voor ouderdom toe. Daarnaast stijgt de levensverwachting en krijgen burgemeesters het druk met het aflopen van de verjaardagpartijtjes van honderdjarigen. Ook al worden we ouder, we herinneren vooral onze jeugdperiode (het reminiscentie effect). Naarmate we ouder worden herinneren we deze periode intensiever, terwijl het geheugen juist afneemt.

     Na je zestigste komen spontaan herinneringen naar boven, wat voor steeds meer mensen een prikkel is om hun levensverhaal te schrijven. De Bulgaarse oogarts Sava Riaskoff schreef zo’n lijvige autobiografie, Tussen twee werelden. Riaskoff is voor en tijdens de oorlog in Oost en Midden-Europa opgeleid tot arts en tot eind 1987 oogarts in Het Oogziekenhuis Rotterdam. Hij ziet herinneringen als bergtoppen boven een zee van mist.
   Wat we zijn vergeten is mistig, wat we nog wel weten, onze herinneringen, zijn geen dossiers die in de loop der jaren niet veranderen van inhoud. Het zijn hedendaagse belevingen over in het verleden opgedane ervaringen. We kijken met de ogen van vandaag, naar de gebeurtenissen van gisteren. Onze herinneringen gaan via associaties. Hoe beter we associëren hoe makkelijker we onthouden. Ezelsbruggetjes en associaties zijn voor namen niet makkelijk te bedenken en vergeten we ze daarom makkelijker.
    Terugkijkend op ons leven liggen in onze jeugd de mooiste en belangrijkste herinneringen, daar weten we het meest van. De tijd daarna lijkt van minder belang. Het bracht Oliver Sacks ertoe, ondanks diverse eredoctoraten en een glanzende carrière, één zaak belangrijk te vinden voor de beoordeling van zijn leven: ben ik een goede zoon geweest voor mijn ouders? Eerst maar eens minder vaak de namen van mijn kinderen door elkaar halen.

DE GROENE WEDUWE

Mijn vader weigerde steevast om van mijn moeder een ‘groene weduwe’ te maken. Aan de overkant van onze wijk werd luxe villawijk gebouwd en hoewel hij daar als lokale makelaar best had kunnen wonen wilde hij pertinent niet verhuizen. Hij zag te veel dat mensen daar gingen scheiden, de man was altijd op stap om geld te verdienen en de vrouw vereenzaamde omgeven door groen, als een ‘groene weduwe’. We bleven in de vijftiger jaren wijk wonen, de andere wijk is nu één van de tien rijkste buurten van Nederland. 
     Regelmatig fiets ik door die chique wijk, hoge bomen en grootse villa’s. Geen zorgen meer in de ‘Goudkust’, puur geluk zou je denken. De groene weduwe en haar man lijken echter nu behept met een ander syndroom. Volgens Manfred Kets de Vries (NRC, 5-7-2008) is hier sprake van het Wealth fatique syndrome, het rijkdom-moeheid syndroom. De rijken worden almaar rijker, een bootje begint tegenwoordig bij 12 meter. Men wil steeds meer en meer, maar wordt gelijk moe van de rijkdom, de hebzucht. Met tien miljoen miljonairs in de wereld wordt het ook moeilijk je nog te onderscheiden. Er is altijd wel iemand rijker dan jij. De rijken vervelen zich, hebben ze geen passie en toch veel geld, dan dreigt gevaar bij het zoeken naar spanning, cocaïne of risicovolle uitstapjes komen dan in beeld. 

     Echte rijkdom is, ook volgens Kets de Vries, het hebben van goede relaties en vrienden. Vrienden zijn belangrijker dan het bezit van geld. Boris Becker had dezelfde ervaring: meermaals Wimbledon tenniskampioen, superrijk en superheld van Duitsland en toch ongelukkig. Hij sprong uiteindelijk niet uit het openstaande hotelraam maar ging terug naar zijn geboortegrond, heeft zijn schoolvrienden opgezocht waarmee hij jaren geen contact meer had gehad. Mijn moeder woont als echte weduwe nu alweer jaren aan het randje van de goudkust in een flatje, maar heeft nog dagelijks haar sociale contacten in en buiten de wijk. Al blijft die geldelijke rijkdom altijd trekken, dit keer had ze weer geen prijs met de staatsloterij.

HET KIND IN ONS

Als een kind zo blij was mijn schoonvader met het artikeltje in het clubblad over zijn sportkleding. Er goed uitzien wordt steeds belangrijker. Alles om ons heen is vormgegeven, volgens Lidewij Edelkoort, trendforcaster en voorzitter van het college van bestuur van de Design Academy Eindhoven. Van mobiele telefoon via blauwe fles Spa Reine tot sport outfit is ontworpen.
     Typerend voor onze tijd is dat alles lijkt samen te smelten, grenzen vervagen tussen jong en oud, actief en passief, alles loopt in elkaar over. De vliegtuigmaatschappij Air France/KLM gaat ook in treinen, Virgin zelfs ook in gezondheidszorg. Disciplines, informatie, ritualisering, entertainment en design smelten samen tot één beleving. Volgens Lidewij wordt deze ‘fusionele maatschappij’ de norm, waarin zelfs het onderscheid tussen man en vrouw vervaagt. De man en vrouw die samen een derde androgyne persoon willen worden. Van de week baarde een heterofiel zijn eerste baby. De is er al.
     Leeftijd wordt minder belangrijk en niet meer als begrenzend ervaren; alle aandacht voor het kind in de volwassene, de primaire gevoelens. Je mag als een kind zo blij zijn in de beleveniseconomie. De zorg aan kinderen wordt zo goed vormgeven dat de ouderen om dezelfde soort bejegening vragen. Iedereen wil toch wel even het gevoel waar je als kind zo van kan stralen. Een onzinnige gedachte? Waar en tijd geleden een man van 83 jaar gewoon heel oud werd gezien, is mijn schoonvader in 2008 een fitte senior die na een uurtje hardlopen in het bos in een kort broekje wordt geïnterviewd over de kledinglijn, als een kind zo blij.